جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 165

نشانه های عاقل

طبق این روایت، عاقل سه نشانه دارد:

1. برای هر سؤالی پاسخی آماده دارد. یعنی در مسائل گوناگون مطالعه کرده ودرباره امور مختلف تفکّر و اندیشه نموده، در نتیجه همواره آماده پاسخ دادن به سؤالات مختلف است.

2. نشانه دوم این است که حرف آخر را می زند. هنگامی که گروهی درباره مسئله ای مطالعه و بحث می کنند و به نتیجه ای نمی رسند و متحیّر و سرگردانند، شخص عاقل به کمک آن ها آمده، حرف آخر را می زند و همه را از حیرت وسرگردانی خارج می کند.

3. در مقام مشورت، آنچه به صلاح مشورت کننده است به او ارائه می کند وبهترین راه را به وی نشان می دهد.

خلاصه این که عاقل، قادر بر پاسخ دادن به سؤالات است و مردم را از حیرت خارج می کند و به هنگام مشورت، انتخاب درستی خواهد داشت.

کسی که دارای این سه ویژگی باشد، عاقل است. امّا امکان ندارد کسی بدون این که مطالعه ای داشته باشد و در آیات قرآن، روایات معصومان علیهم السلام، سرگذشت پیشینیان و مسائل مختلفی که اطرافش می گذرد اندیشه و تفکّر کند، واجد صفات سه گانه مذکور شود.

عقل نظری و عملی

فلاسفه برای عقل دو شاخه قائل شده اند: عقل نظری و عقل عملی.

عقل نظری این است که شخص در مسائل فکری و عقیدتی دارای هوش کافی باشد.

و عقل عملی این است که اهل تدبیر باشد. هنگامی که مشکل و معضلی برای خودش یا بستگانش پیش آمد، مدبّرانه وارد عمل شود و به نحو احسن مشکل را