- مقدّمه 1
- حدیث هشام بن حکم 3
- موقعیّت علمی هشام بن حکم 3
- موضوع و اهمیّت روایت 4
- فراز اوّل: بشارت به عاقلان 5
- 1. آزادی بیان 5
- اشاره 5
- 4. جایگاه عقل 6
- 2. هدایت تشریعی و تکوینی 6
- 3. مطالعه کتب مشکوک! 6
- اشاره 6
- اوج شکوفایی عقل 7
- اشاره 9
- فراز دوم: راه های خداشناسی 9
- نشانه های شش گانه! 10
- 1. آفرینش آسمان و زمین 10
- اشاره 10
- 2. شب و روز 11
- 3. کشتی های موجود بر صفحه اقیانوس ها 11
- 4. باران های پربرکت 12
- 6. ابرهای تحت فرمان 13
- 5. وزش بادها 13
- آیه اوّل: آیه تسخیر 14
- فراز سوم: برهان نظم 14
- اشاره 14
- اشاره 14
- چگونگی تسخیر! 15
- آیه دوم: آفرینش شگفت انگیز جنین 16
- آیه سوم: سه موهبت بزرگ 17
- اشاره 17
- موهبت اوّل: نور 18
- موهبت سوم: هوا 19
- موهبت دوم: آب 19
- آیه چهارم: جلوه ای از معاد 20
- آیه پنجم: نشانه های عظمت پروردگار 21
- اشاره 24
- آیه ششم: رعد و برق 24
- مخاطبان قرآن 25
- یکی دیگر از نشانه های خدا 25
- اشاره 25
- 1. چگونگی تولید رعد و برق 25
- 3. برق، آیتی الهی 26
- 2. خدمات مهم برق 26
- آیه هفتم: فرمان های پنج گانه 27
- مصلحت و مفسده احکام الهی 27
- اشاره 27
- تفسیر اجمالی آیه 28
- آیه هشتم: دلیلی دیگر بر بطلان شرک 30
- 1. نظام برده داری در جهان و اسلام 30
- اشاره 30
- 2. گستره شرک و بت پرستی 31
- ترسیمی از قُبح شرک 32
- نقش تعقّل و اندیشه 33
- توحید، اصلی ترین مسئله در هر زمان 33
- ترسیمی از دنیا! 35
- فراز چهارم: راه رسیدن به سعادت در جهان آخرت 35
- اشاره 35
- شباهت بازی های کودکان با امور دنیایی 36
- تصویری دیگر از دنیا 38
- فراز پنجم: هشدار به بی خردان 40
- اشاره 40
- مجازات همجنس بازی 41
- بلاهای بزرگ عصر ما 42
- اشاره 44
- فراز ششم: عقل و علم 44
- عنکبوت 45
- تکیه گاه، فقط خدا باشد 45
- توحید افعالی 46
- چه کسی مثال ها را می فهمد؟ 46
- اشاره 48
- آیه اوّل: تقلید بی جا 48
- اشاره 48
- راه و رسم نیاکان! 48
- فراز هفتم: مذمّت بی خردان 48
- انواع تقلید 49
- آیه دوم: آلودگان به دنیا 51
- اشاره 51
- آیه سوم: حجاب معرفت 52
- ابزار شناخت 52
- اشاره 53
- آیه چهارم: انسان نماهای پست تر از حیوان 53
- علل انحطاط 53
- اشاره 54
- آیه پنجم: پراکندگی، ثمره بی فکری 54
- مسلمانان عصر ما! 55
- آیه ششم: خودفراموشی 56
- اشاره 58
- فراز هشتم: مذمّت اکثریّت! 58
- چرا اکثریّت، نفی شده است؟ 59
- مغالطه ای آشکار 60
- مفاسد حکومت اکثریّت بی ایمان 60
- اشاره 62
- فراز نهم: اقلیّت سالم 62
- آیه اوّل: بندگان شاکر 63
- آیه دوم: دوستان وفادار کم هستند 63
- آیه سوم: مؤمن آل فرعون 64
- آیه چهارم: مؤمنان اندک، امّا راستین 64
- آیه دوم: بی خردان 66
- اشاره 66
- آیه اوّل: جاهلان 66
- اکثریّت ناصالح 66
- حکومت اکثریّت! 67
- آیه سوم: بی ادراکان 67
- اشاره 69
- فراز دهم: اولوا الباب 69
- اولوا الباب کیانند؟ 71
- اشاره 71
- 1. معنای حکمت 71
- آیه اوّل: حکمت 71
- 3. خیر کثیر چیست؟ 72
- آیه دوم: راسخان در علم 72
- 2. تفسیر «من یشاء» 72
- آیه چهارم: بینایان و نابینایان 73
- آیه سوم: آیات الهی در آسمان و زمین 73
- آیه پنجم: عالمان و جاهلان مساوی نیستند 74
- آیه ششم: تدبّر در آیات قرآن 75
- آیه هشتم: پیوسته تذکّر بده 77
- آیه هفتم: هدایت و تذکّر 77
- فراز یازدهم: فهم و عقل 78
- اشاره 78
- آیه اوّل: سرگذشت پیشینیان، مایه عبرت 78
- آیه دوم: حکمت لقمان 80
- فراز دوازدهم: تواضع در برابر حق 81
- راه دست یافتن به جایگاه بالاتر عقل 81
- اشاره 81
- موانع رسیدن به حق 82
- موضع گیری های مختلف در برابر حق 84
- تصویری گویا از دنیا 85
- اشاره 87
- کشتی نجات لقمان 87
- طوفان های جهان معاصر 87
- 2. طوفان مشکلات اقتصادی 88
- 1. طوفان مفاسد اخلاقی 88
- 3. طوفان جنگ ها و درگیری ها 88
- فراز سیزدهم: نشانه عقل 89
- اشاره 89
- تفکّر، در قرآن 89
- تفکّر، در روایات 90
- نشانه تفکّر 91
- نمونه ای از متفکّران 92
- هدف از بعثت انبیا 94
- فراز چهاردهم: شناخت خردمندانه 94
- اشاره 94
- ثمرات سه گانه فعّال سازی عقل 95
- گوهر گران بهای عقل 95
- قاعده لطف 99
- فراز پانزدهم: حجّت ظاهری و باطنی 99
- اشاره 99
- 1. هماهنگی تکوین و تشریع 100
- 2. اقسام قوانین تشریع و تکوین 100
- 3. چراغ های هدایت 101
- فراز شانزدهم: ویژگی های عقل 103
- نشانه اوّل: شکر نعمت 103
- اشاره 103
- نشانه دوم: شکیبایی در برابر محرمات 106
- فراز هفدهم: آفات عقل 107
- اشاره 107
- 1. آرزوهای طولانی 108
- 3. شهوات نفسانی 109
- 2. فضول الکلام 109
- فراز هجدهم: آفات رشد اعمال 112
- اشاره 112
- معنای زکات 112
- آفت اوّل: هوای نفس 113
- چند روایت درباره هوای نفس 114
- آفت دوم: از کار انداختن عقل 114
- احساس تنهایی چرا؟ 117
- فراز نوزدهم: چاره تنهایی 117
- اشاره 117
- هجرت به کشورهای خارج 119
- فراز بیستم: روابط هفت گانه 121
- اشاره 121
- افراط و تفریط، ممنوع 122
- فراز بیست و یکم: معیار قبولی اعمال 124
- کیفیّت یا کمیّت؟ 124
- اشاره 124
- کیفیّت، مقدّم است 126
- اشاره 128
- تجارتخانه دنیا 128
- فراز بیست و دوم: تجارت پرسود 128
- حکمت در قرآن 129
- حکمت چیست؟ 130
- انواع مواهب و نعمت های دنیا 132
- اشاره 132
- فراز بیست و سوم: نشانه دیگری برای عاقلان 132
- جنون ثروت اندوزی 133
- فراز بیست و چهارم: نگاه عاقلان به دنیا و آخرت 136
- مشکلات دنیا 136
- اشاره 136
- مشکلات رسیدن به آخرت 137
- پاک زیستن در عصر ناپاکی ها! 138
- فراز بیست و پنجم: زاهدان دنیا و راغبان آخرت 140
- حقیقت زهد 140
- اشاره 140
- اضطراب و نگرانی ها 142
- طالب و مطلوب 143
- غنای ظاهری و باطنی 144
- اشاره 144
- فراز بیست و ششم: فایده عقل کامل 144
- اشاره 147
- فراز بیست و هفتم: عامل استمرار هدایت 147
- عاقبت به خیری 148
- فراز بیست و هشتم: برترین عبادت 150
- فراز بیست و نهم: عاقل دروغ نمی گوید 154
- اشاره 154
- قبح و زشتی دروغ 154
- راز اهمیّت فراوان صداقت 156
- رابطه عقل با صداقت و جهل با دروغ 158
- فراز سی ام: عقل و دین و شخصیّت 159
- 1. رابطه دین و شخصیّت 159
- اشاره 159
- 2. رابطه عقل و شخصیّت 160
- 3. ارزشمندترین انسان ها 160
- 4. بهای انسان 162
- استناد به کلمات اولیا و معصومان علیهم السلام 164
- اشاره 164
- فراز سی و یکم/ بخش اوّل: نشانه های سه گانه عاقل 164
- نشانه های عاقل 165
- عقل نظری و عملی 165
- مشکلات عصر ما 166
- آثار وضعی اعمال 167
- فراز سی و یکم/ بخش دوم: صفات صدرنشینان 169
- منظور از صدر مجلس چیست؟ 169
- اشاره 169
- شرایط مدیریت در قرآن 170
- مدیریّت در اسلام 170
- سخنی از امام مجتبی علیه السلام 172
- فراز سی و یکم/ بخش سوم: اندرزهای امام سجاد علیه السلام 174
- 1. همنشینی با نیکان 174
- اشاره 174
- 3. پیروی از حکمرانان عادل 175
- 2. مطالعه زندگی دانشمندان 175
- 4. بهره گیری صحیح از دارایی ها 176
- 5. مشاور خوب بودن 177
- 6. خودداری از آزار دیگران 178
- اشاره 179
- فراز سی و دوم: سفارشات پایانی 179
- استفاده بهینه از امکانات محدود 179
- اختلاف سطح خردها 181
- فلسفه اختلاف روایات 182
وبیمارستان ها و در یک کلام، کشوری ویران شدند؛ امّا با مدیریّت صحیح اقتصادی و با صبر و حوصله، آجرهای همان کارخانه های خراب را روی هم گذاشتند و کارخانه های صنعتی نو و مدرن و مطابق نیاز روز ساختند و گفتند:
«ما باید از متحدین تشکّر نماییم که سبب شدند کشورمان را از نو پایه گذاری کنیم و کارخانه ها و بیمارستان ها و مدارس و دیگر مکان های کهنه و قدیمی، جدید و مدرن شوند».
امیدوارم این مدیریّت اقتصادی، که نشانه شخصیت انسان است، در همه ما به وجود آید و گره های اقتصادی ما باز شود.
5. مشاور خوب بودن
«وَإِرْشَادُ الْمُسْتَشِیرِ قَضَاءٌ لِحَقِّ النِّعْمَهِ؛ و راهنمایی کردن کسی که طلب مشورت کرده، شکرانه نعمت عقل (و رأی صائب) است».
اوّلا: به ما دستور داده شده در مسائل مختلف مشورت کنیم. (1) چون یک فکر
همچون یک جرقه است، ولی هنگامی که افکار مختلف به هم ضمیمه شود آن جرقه ها تبدیل به شعله ای فروزان می گردد. مشورت سبب می شود که عقل های دیگر به عقل ما اضافه شود و ضریب خطا و اشتباهات پایین بیاید.
عقل انسان هرقدر هم قوی باشد از مشورت بی نیاز نیست، چون در هر مغزی رأی و نظری است که ممکن است در مغز دیگری نباشد.
ثانیآ: به ما سفارش شده که اگر طرف مشورت قرار گرفتی، درست جواب بده، و همان گونه که به برادر و خواهر و فرزندان و پدر و مادرت مشورت می دهی، به دیگر طالبان مشورت نیز مشورت بده. یعنی درست بیندیش و صحیح جواب بده، که این کار، ادا کردن حقّ نعمت و رأی صائب است که خداوند عنایت
1- ازجمله در آیه 159 سوره آل عمران (وَشَاوِرْهُمْ فِی الاَْمْرِ) و آیه 38 سوره شوری (وَأَمْرُهُمْ شُورَیبَیْنَهُمْ) و روایات متعدّد، این مطلب به چشم می خورد.