جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 180

از همان، هزینه زندگی خود و خانواده اش را تأمین کند، آن را به آزمایشگاه تبدیل نمی کند و هر روز بذر امتحان نشده ای را نمی افشاند تا ببیند جواب می دهد یا نه؟ بلکه مشورت، سؤال، مطالعه و تفکّر می کند و از تجارب دیگران استفاده می نماید تا بذری را انتخاب کند که مطمئن باشد ثمر می دهد و بتواند از آب وزمینش استفاده بهینه کند.

امام کاظم علیه السلام در فراز سی و دوم روایت هشام به همین مطلب مهم اشاره دارد که انسان با این نیرو و امکانات و سرمایه محدود، به سراغ برنامه ای برود که احتمال بازدهی آن فراوان است و در این رابطه به پنج نکته، به عنوان مثال، اشاره کرده است، هرچند منحصر به آن ها نیست. می فرماید:

اگر می خواهی با کسی سخن بگویی و خبری را برایش نقل کنی، سفره دلت را نزد هر کسی باز مکن، بلکه به سراغ کسی برو که سخنانت را باور می کند و تو را تکذیب نمی نماید.

یا اگر خواهش و خواسته ای داری، از کسی طلب کن که اطمینان داری اجابت می کند و در راه حل مشکلت گام برمی دارد، نه کسی که احتمال اجابت نمی دهی؛ بلکه اگر به او بگویی آبرویت می رود.

به هنگام وعده دادن، به فکر زمان انجام دادن وعده ات باش، اگر توانایی عمل کردن به آن را نداری، به دیگران وعده مده و بی حساب و کتاب با دیگران قرار نگذار که اعتماد مردم به تو از بین می رود.

به چیزی که احتمال می دهی به آن نمی رسی دلبسته مشو، چون به جز حرص و جوش و ناراحتی و از دست دادن بخشی از سرمایه عمر و جوانی و توان فکری و جسمی، نتیجه ای درپی ندارد.

آخرین کلام این که برای کاری که به نتیجه آن امید نداری، تلاش و فعالیّت نکن.

امام کاظم علیه السلام درحقیقت، درس تدبیر در امور و عاقبت نگری می دهد که قبل