جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 181

از هر اقدام، درباره امور مختلف مطالعه و اندیشه کرده و عاقبت و نتیجه اش را در نظر بگیریم، سپس شروع به آن کار کنیم.

حضرت یوسف علیه السلام بعد از آن که خواب پادشاه مصر را تفسیر کرد، تدبیر نمود و دستور داد مردم در هفت سال فراوانی نعمت، در تمام زمین های مستعد وآماده، کشاورزی کنند و گندم ها را تنها به مقدار ضرورت مصرف کرده، بقیّه را بدون آن که از خوشه ها خارج کنند در سیلوها نگهداری نمایند تا در هفت سال خشکسالی با مشکل مواجه نشوند. با این تدبیر حضرت یوسف علیه السلام، مصریان از خطر مهمّی جلوگیری کرده و کشورشان را از نابودی نجات دادند.

در عصر و زمان ما هم مردم باید مدبّر باشند و این قدر اسراف نکنند و از امکاناتشان به نحو احسن بهره برداری نمایند.

اختلاف سطح خردها

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:

«اِنّا مَعاشِرُ الاَْنْبِیاءِ اُمِرْنا اَنْ نُکَلِّمَ النّاسَ عَلی قَدْرِ عُقُولِهِمْ؛ ما پیامبران مأموریم با مردم به اندازه عقلشان سخن بگوییم». (1)

مطلبی که در این روایت به آن پرداخته شده، نکته بسیار ظریفی است که هرچند امروزه درباره آن بحث فراوانی مطرح است، ولی در عصر رسول خدا صلی الله علیه و آله مورد توجّه نبوده، امّا پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به آن پرداخته است.

توضیح این که اشخاص از نظر تفکّر مختلفند. ازجمله این که مراحل سنّی مختلف است و روشن است که عقل کودکی هفت ساله با نوجوانی 12 ساله وجوانی 20 ساله، و میانسالی 40 ساله با بزرگسالی 70 ساله یکسان نیست. آیا با همه این افراد می توان با یک منطق سخن گفت؟