جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 27

اخیرآازیک آلمانی مسیحی،که مسلمان شده بود، پرسیدم: چه شد که مسلمان شدی؟ گفت: به دلیل این که اسلام، دین عقلانیّت و اندیشه است و با صراحت، خداوند را یگانه می داند: (قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ) در حالی که مسیحیان سرگردانند، نمی دانند سر و کار آن ها با خدای پدر است یا خدای پسر یا روح القدس!

آیه هفتم: فرمان های پنج گانه

اشاره

هفتمین آیه ای که در فراز سوم سخنان امام کاظم علیه السلام به آن استدلال شده، آیه شریفه 151 سوره انعام است، دقت فرمایید:

«(قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّکُمْ عَلَیْکُمْ أَلاَّ تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئآ وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانآ وَلاَ تَقْتُلُوا أَوْلاَدَکُمْ مِّنْ إِمْلاَقٍ نَّحْنُ نَرْزُقُکُمْ وَإِیَّاهُمْ وَلاَ تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلاَ تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ذَلِکُمْ وَصَّاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ)؛ بگو: بیایید آنچه را پروردگارتان بر شما حرام کرده است برایتان بخوانم: این که چیزی را همتای خدا قرار ندهید! و به پدر و مادر نیکی کنید! و فرزندانتان را از (ترس) فقر نکشید، ما شما و آن ها را روزی می دهیم؛ و به کارهای زشت نزدیک نشوید، چه آشکار باشد چه پنهان! و انسانی را که خداوند محترم شمرده، به قتل نرسانید! مگر به حق (و از روی استحقاق)؛ این چیزی است که خداوند شما را به آن سفارش کرده، تا بیندیشید!».

مصلحت و مفسده احکام الهی

یکی از مباحث مطرح در اصول فقه در حوزه های علمیّه این است که «آیا احکام الهی تابع مصالح و مفاسد است یا نه؟ آیا انجام دادن آنچه خداوند واجب کرده مصلحت دارد و ترک آن مفسده دارد یا چنین نیست؟». (1)

پیروان مکتب اهل بیت علیهم السلام به این سؤال جواب مثبت می دهند، چون معتقد به حُسن و قُبح عقلی هستند. می گویند: عقل، خوب و بد را درک می کند (البتّه در حدّ خاصّ) و خداوند، عادل و حکیم است و از روی حساب، چیزی را واجب یا حرام می کند. بنابراین، اگر چیزی واجب شده حتمآ مصلحتی داشته و چنانچه چیزی تحریم گردیده مفسده ای داشته است. ولی آن دسته از مسلمانان که منکر حجیّت عقل شده اند، نه