- مقدّمه 1
- موقعیّت علمی هشام بن حکم 3
- حدیث هشام بن حکم 3
- موضوع و اهمیّت روایت 4
- فراز اوّل: بشارت به عاقلان 5
- 1. آزادی بیان 5
- اشاره 5
- 4. جایگاه عقل 6
- 2. هدایت تشریعی و تکوینی 6
- 3. مطالعه کتب مشکوک! 6
- اشاره 6
- اوج شکوفایی عقل 7
- اشاره 9
- فراز دوم: راه های خداشناسی 9
- نشانه های شش گانه! 10
- 1. آفرینش آسمان و زمین 10
- اشاره 10
- 3. کشتی های موجود بر صفحه اقیانوس ها 11
- 2. شب و روز 11
- 4. باران های پربرکت 12
- 6. ابرهای تحت فرمان 13
- 5. وزش بادها 13
- آیه اوّل: آیه تسخیر 14
- اشاره 14
- اشاره 14
- فراز سوم: برهان نظم 14
- چگونگی تسخیر! 15
- آیه دوم: آفرینش شگفت انگیز جنین 16
- آیه سوم: سه موهبت بزرگ 17
- اشاره 17
- موهبت اوّل: نور 18
- موهبت سوم: هوا 19
- موهبت دوم: آب 19
- آیه چهارم: جلوه ای از معاد 20
- آیه پنجم: نشانه های عظمت پروردگار 21
- آیه ششم: رعد و برق 24
- اشاره 24
- مخاطبان قرآن 25
- 1. چگونگی تولید رعد و برق 25
- یکی دیگر از نشانه های خدا 25
- اشاره 25
- 3. برق، آیتی الهی 26
- 2. خدمات مهم برق 26
- مصلحت و مفسده احکام الهی 27
- آیه هفتم: فرمان های پنج گانه 27
- اشاره 27
- تفسیر اجمالی آیه 28
- 1. نظام برده داری در جهان و اسلام 30
- اشاره 30
- آیه هشتم: دلیلی دیگر بر بطلان شرک 30
- 2. گستره شرک و بت پرستی 31
- ترسیمی از قُبح شرک 32
- نقش تعقّل و اندیشه 33
- توحید، اصلی ترین مسئله در هر زمان 33
- ترسیمی از دنیا! 35
- اشاره 35
- فراز چهارم: راه رسیدن به سعادت در جهان آخرت 35
- شباهت بازی های کودکان با امور دنیایی 36
- تصویری دیگر از دنیا 38
- فراز پنجم: هشدار به بی خردان 40
- اشاره 40
- مجازات همجنس بازی 41
- بلاهای بزرگ عصر ما 42
- اشاره 44
- فراز ششم: عقل و علم 44
- عنکبوت 45
- تکیه گاه، فقط خدا باشد 45
- توحید افعالی 46
- چه کسی مثال ها را می فهمد؟ 46
- آیه اوّل: تقلید بی جا 48
- فراز هفتم: مذمّت بی خردان 48
- راه و رسم نیاکان! 48
- اشاره 48
- اشاره 48
- انواع تقلید 49
- اشاره 51
- آیه دوم: آلودگان به دنیا 51
- آیه سوم: حجاب معرفت 52
- ابزار شناخت 52
- اشاره 53
- آیه چهارم: انسان نماهای پست تر از حیوان 53
- علل انحطاط 53
- اشاره 54
- آیه پنجم: پراکندگی، ثمره بی فکری 54
- مسلمانان عصر ما! 55
- آیه ششم: خودفراموشی 56
- اشاره 58
- فراز هشتم: مذمّت اکثریّت! 58
- چرا اکثریّت، نفی شده است؟ 59
- مفاسد حکومت اکثریّت بی ایمان 60
- مغالطه ای آشکار 60
- اشاره 62
- فراز نهم: اقلیّت سالم 62
- آیه دوم: دوستان وفادار کم هستند 63
- آیه اوّل: بندگان شاکر 63
- آیه چهارم: مؤمنان اندک، امّا راستین 64
- آیه سوم: مؤمن آل فرعون 64
- آیه دوم: بی خردان 66
- اکثریّت ناصالح 66
- اشاره 66
- آیه اوّل: جاهلان 66
- حکومت اکثریّت! 67
- آیه سوم: بی ادراکان 67
- فراز دهم: اولوا الباب 69
- اشاره 69
- 1. معنای حکمت 71
- اشاره 71
- آیه اوّل: حکمت 71
- اولوا الباب کیانند؟ 71
- 2. تفسیر «من یشاء» 72
- 3. خیر کثیر چیست؟ 72
- آیه دوم: راسخان در علم 72
- آیه سوم: آیات الهی در آسمان و زمین 73
- آیه چهارم: بینایان و نابینایان 73
- آیه پنجم: عالمان و جاهلان مساوی نیستند 74
- آیه ششم: تدبّر در آیات قرآن 75
- آیه هشتم: پیوسته تذکّر بده 77
- آیه هفتم: هدایت و تذکّر 77
- فراز یازدهم: فهم و عقل 78
- اشاره 78
- آیه اوّل: سرگذشت پیشینیان، مایه عبرت 78
- آیه دوم: حکمت لقمان 80
- راه دست یافتن به جایگاه بالاتر عقل 81
- فراز دوازدهم: تواضع در برابر حق 81
- اشاره 81
- موانع رسیدن به حق 82
- موضع گیری های مختلف در برابر حق 84
- تصویری گویا از دنیا 85
- طوفان های جهان معاصر 87
- اشاره 87
- کشتی نجات لقمان 87
- 2. طوفان مشکلات اقتصادی 88
- 1. طوفان مفاسد اخلاقی 88
- 3. طوفان جنگ ها و درگیری ها 88
- فراز سیزدهم: نشانه عقل 89
- تفکّر، در قرآن 89
- اشاره 89
- تفکّر، در روایات 90
- نشانه تفکّر 91
- نمونه ای از متفکّران 92
- هدف از بعثت انبیا 94
- فراز چهاردهم: شناخت خردمندانه 94
- اشاره 94
- گوهر گران بهای عقل 95
- ثمرات سه گانه فعّال سازی عقل 95
- اشاره 99
- فراز پانزدهم: حجّت ظاهری و باطنی 99
- قاعده لطف 99
- 1. هماهنگی تکوین و تشریع 100
- 2. اقسام قوانین تشریع و تکوین 100
- 3. چراغ های هدایت 101
- نشانه اوّل: شکر نعمت 103
- اشاره 103
- فراز شانزدهم: ویژگی های عقل 103
- نشانه دوم: شکیبایی در برابر محرمات 106
- فراز هفدهم: آفات عقل 107
- اشاره 107
- 1. آرزوهای طولانی 108
- 2. فضول الکلام 109
- 3. شهوات نفسانی 109
- فراز هجدهم: آفات رشد اعمال 112
- معنای زکات 112
- اشاره 112
- آفت اوّل: هوای نفس 113
- چند روایت درباره هوای نفس 114
- آفت دوم: از کار انداختن عقل 114
- احساس تنهایی چرا؟ 117
- فراز نوزدهم: چاره تنهایی 117
- اشاره 117
- هجرت به کشورهای خارج 119
- فراز بیستم: روابط هفت گانه 121
- اشاره 121
- افراط و تفریط، ممنوع 122
- کیفیّت یا کمیّت؟ 124
- فراز بیست و یکم: معیار قبولی اعمال 124
- اشاره 124
- کیفیّت، مقدّم است 126
- تجارتخانه دنیا 128
- اشاره 128
- فراز بیست و دوم: تجارت پرسود 128
- حکمت در قرآن 129
- حکمت چیست؟ 130
- انواع مواهب و نعمت های دنیا 132
- اشاره 132
- فراز بیست و سوم: نشانه دیگری برای عاقلان 132
- جنون ثروت اندوزی 133
- فراز بیست و چهارم: نگاه عاقلان به دنیا و آخرت 136
- اشاره 136
- مشکلات دنیا 136
- مشکلات رسیدن به آخرت 137
- پاک زیستن در عصر ناپاکی ها! 138
- فراز بیست و پنجم: زاهدان دنیا و راغبان آخرت 140
- اشاره 140
- حقیقت زهد 140
- اضطراب و نگرانی ها 142
- طالب و مطلوب 143
- غنای ظاهری و باطنی 144
- فراز بیست و ششم: فایده عقل کامل 144
- اشاره 144
- فراز بیست و هفتم: عامل استمرار هدایت 147
- اشاره 147
- عاقبت به خیری 148
- فراز بیست و هشتم: برترین عبادت 150
- فراز بیست و نهم: عاقل دروغ نمی گوید 154
- اشاره 154
- قبح و زشتی دروغ 154
- راز اهمیّت فراوان صداقت 156
- رابطه عقل با صداقت و جهل با دروغ 158
- فراز سی ام: عقل و دین و شخصیّت 159
- 1. رابطه دین و شخصیّت 159
- اشاره 159
- 2. رابطه عقل و شخصیّت 160
- 3. ارزشمندترین انسان ها 160
- 4. بهای انسان 162
- اشاره 164
- فراز سی و یکم/ بخش اوّل: نشانه های سه گانه عاقل 164
- استناد به کلمات اولیا و معصومان علیهم السلام 164
- عقل نظری و عملی 165
- نشانه های عاقل 165
- مشکلات عصر ما 166
- آثار وضعی اعمال 167
- فراز سی و یکم/ بخش دوم: صفات صدرنشینان 169
- منظور از صدر مجلس چیست؟ 169
- اشاره 169
- مدیریّت در اسلام 170
- شرایط مدیریت در قرآن 170
- سخنی از امام مجتبی علیه السلام 172
- فراز سی و یکم/ بخش سوم: اندرزهای امام سجاد علیه السلام 174
- 1. همنشینی با نیکان 174
- اشاره 174
- 3. پیروی از حکمرانان عادل 175
- 2. مطالعه زندگی دانشمندان 175
- 4. بهره گیری صحیح از دارایی ها 176
- 5. مشاور خوب بودن 177
- 6. خودداری از آزار دیگران 178
- اشاره 179
- استفاده بهینه از امکانات محدود 179
- فراز سی و دوم: سفارشات پایانی 179
- اختلاف سطح خردها 181
- فلسفه اختلاف روایات 182
کسانی که اهل تقوا هستند بهتر است. و عقل، زندگی آخرت را که سراسر خیروبرکت است بر زندگی دنیا ترجیح می دهد.
تصویری دیگر از دنیا
خداوند متعال در آیه 20 سوره حدید، همین مطلب را به صورت گسترده تری بیان کرده است. توجّه فرمایید:
«(اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَیَاهُ الدُّنْیَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِینَهٌ وَتَفَاخُرٌ بَیْنَکُمْ وَتَکَاثُرٌ فِی الاَْمْوَالِ وَالاَْوْلاَدِ کَمَثَلِ غَیْثٍ أَعْجَبَ الْکُفَّارَ نَبَاتُهُ ثُمَّ یَهِیجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرّآ ثُمَّ یَکُونُ حُطَامآ وَفِی الاْخِرَهِ عَذَابٌ شَدِیدٌ وَمَغْفِرَهٌ مِّنَ اللهِ وَرِضْوَانٌ وَمَا الْحَیَاهُ الدُّنْیَا إِلاَّ مَتَاعُ الْغُرُورِ)؛ بدانید زندگی دنیا تنها بازی و سرگرمی و تجمّل پرستی و فخرفروشی در میان شما و افزون طلبی در اموال و فرزندان است، همانند بارانی که محصولش کشاورزان را در شگفتی وسرور فرو می برد، سپس خشک می شود، به گونه ای که آن را زردرنگ می بینی؛ سپس تبدیل به کاه می شود! (آری دنیا نیز به همین سرعت می گذرد) و در آخرت، یا عذابِ شدید است یا آمرزش الهی؛ و زندگی دنیا چیزی جز متاع فریب نیست!».
برخی معتقدند که چهل سال اوّل عمر انسان به پنج قسمت تقسیم می شود وهر قسمت، هشت سال طول می کشد. هشت سال اوّل دوران لعب است، هشت سال دوم دوران لهو، هشت سال سوم دوران زینت، هشت سال چهارم دوران تفاخر و هشت سال پنجم دوران تکاثر است. (1)
این مراحل پنج گانه، در عالم گیاهان هم وجود دارد: 1. گیاه سر از خاک برمی دارد. 2. به تدریج بزرگ می شود. 3. گل و میوه می دهد. 4. پرپر می شود.
5. به کاه خشکیده تبدیل می شود.
1- تفسیر نمونه، ج 23، ص 364 و 365.