- مقدّمه 1
- موقعیّت علمی هشام بن حکم 3
- حدیث هشام بن حکم 3
- موضوع و اهمیّت روایت 4
- فراز اوّل: بشارت به عاقلان 5
- اشاره 5
- 1. آزادی بیان 5
- 4. جایگاه عقل 6
- 3. مطالعه کتب مشکوک! 6
- اشاره 6
- 2. هدایت تشریعی و تکوینی 6
- اوج شکوفایی عقل 7
- اشاره 9
- فراز دوم: راه های خداشناسی 9
- نشانه های شش گانه! 10
- 1. آفرینش آسمان و زمین 10
- اشاره 10
- 3. کشتی های موجود بر صفحه اقیانوس ها 11
- 2. شب و روز 11
- 4. باران های پربرکت 12
- 6. ابرهای تحت فرمان 13
- 5. وزش بادها 13
- آیه اوّل: آیه تسخیر 14
- اشاره 14
- اشاره 14
- فراز سوم: برهان نظم 14
- چگونگی تسخیر! 15
- آیه دوم: آفرینش شگفت انگیز جنین 16
- اشاره 17
- آیه سوم: سه موهبت بزرگ 17
- موهبت اوّل: نور 18
- موهبت سوم: هوا 19
- موهبت دوم: آب 19
- آیه چهارم: جلوه ای از معاد 20
- آیه پنجم: نشانه های عظمت پروردگار 21
- اشاره 24
- آیه ششم: رعد و برق 24
- مخاطبان قرآن 25
- 1. چگونگی تولید رعد و برق 25
- یکی دیگر از نشانه های خدا 25
- اشاره 25
- 3. برق، آیتی الهی 26
- 2. خدمات مهم برق 26
- مصلحت و مفسده احکام الهی 27
- آیه هفتم: فرمان های پنج گانه 27
- اشاره 27
- تفسیر اجمالی آیه 28
- آیه هشتم: دلیلی دیگر بر بطلان شرک 30
- 1. نظام برده داری در جهان و اسلام 30
- اشاره 30
- 2. گستره شرک و بت پرستی 31
- ترسیمی از قُبح شرک 32
- نقش تعقّل و اندیشه 33
- توحید، اصلی ترین مسئله در هر زمان 33
- فراز چهارم: راه رسیدن به سعادت در جهان آخرت 35
- اشاره 35
- ترسیمی از دنیا! 35
- شباهت بازی های کودکان با امور دنیایی 36
- تصویری دیگر از دنیا 38
- اشاره 40
- فراز پنجم: هشدار به بی خردان 40
- مجازات همجنس بازی 41
- بلاهای بزرگ عصر ما 42
- اشاره 44
- فراز ششم: عقل و علم 44
- عنکبوت 45
- تکیه گاه، فقط خدا باشد 45
- توحید افعالی 46
- چه کسی مثال ها را می فهمد؟ 46
- آیه اوّل: تقلید بی جا 48
- فراز هفتم: مذمّت بی خردان 48
- راه و رسم نیاکان! 48
- اشاره 48
- اشاره 48
- انواع تقلید 49
- اشاره 51
- آیه دوم: آلودگان به دنیا 51
- آیه سوم: حجاب معرفت 52
- ابزار شناخت 52
- آیه چهارم: انسان نماهای پست تر از حیوان 53
- اشاره 53
- علل انحطاط 53
- آیه پنجم: پراکندگی، ثمره بی فکری 54
- اشاره 54
- مسلمانان عصر ما! 55
- آیه ششم: خودفراموشی 56
- اشاره 58
- فراز هشتم: مذمّت اکثریّت! 58
- چرا اکثریّت، نفی شده است؟ 59
- مفاسد حکومت اکثریّت بی ایمان 60
- مغالطه ای آشکار 60
- اشاره 62
- فراز نهم: اقلیّت سالم 62
- آیه دوم: دوستان وفادار کم هستند 63
- آیه اوّل: بندگان شاکر 63
- آیه سوم: مؤمن آل فرعون 64
- آیه چهارم: مؤمنان اندک، امّا راستین 64
- اکثریّت ناصالح 66
- آیه دوم: بی خردان 66
- اشاره 66
- آیه اوّل: جاهلان 66
- حکومت اکثریّت! 67
- آیه سوم: بی ادراکان 67
- فراز دهم: اولوا الباب 69
- اشاره 69
- 1. معنای حکمت 71
- اشاره 71
- آیه اوّل: حکمت 71
- اولوا الباب کیانند؟ 71
- 2. تفسیر «من یشاء» 72
- آیه دوم: راسخان در علم 72
- 3. خیر کثیر چیست؟ 72
- آیه سوم: آیات الهی در آسمان و زمین 73
- آیه چهارم: بینایان و نابینایان 73
- آیه پنجم: عالمان و جاهلان مساوی نیستند 74
- آیه ششم: تدبّر در آیات قرآن 75
- آیه هفتم: هدایت و تذکّر 77
- آیه هشتم: پیوسته تذکّر بده 77
- فراز یازدهم: فهم و عقل 78
- اشاره 78
- آیه اوّل: سرگذشت پیشینیان، مایه عبرت 78
- آیه دوم: حکمت لقمان 80
- اشاره 81
- فراز دوازدهم: تواضع در برابر حق 81
- راه دست یافتن به جایگاه بالاتر عقل 81
- موانع رسیدن به حق 82
- موضع گیری های مختلف در برابر حق 84
- تصویری گویا از دنیا 85
- اشاره 87
- کشتی نجات لقمان 87
- طوفان های جهان معاصر 87
- 2. طوفان مشکلات اقتصادی 88
- 1. طوفان مفاسد اخلاقی 88
- 3. طوفان جنگ ها و درگیری ها 88
- فراز سیزدهم: نشانه عقل 89
- اشاره 89
- تفکّر، در قرآن 89
- تفکّر، در روایات 90
- نشانه تفکّر 91
- نمونه ای از متفکّران 92
- هدف از بعثت انبیا 94
- فراز چهاردهم: شناخت خردمندانه 94
- اشاره 94
- گوهر گران بهای عقل 95
- ثمرات سه گانه فعّال سازی عقل 95
- اشاره 99
- فراز پانزدهم: حجّت ظاهری و باطنی 99
- قاعده لطف 99
- 1. هماهنگی تکوین و تشریع 100
- 2. اقسام قوانین تشریع و تکوین 100
- 3. چراغ های هدایت 101
- نشانه اوّل: شکر نعمت 103
- اشاره 103
- فراز شانزدهم: ویژگی های عقل 103
- نشانه دوم: شکیبایی در برابر محرمات 106
- فراز هفدهم: آفات عقل 107
- اشاره 107
- 1. آرزوهای طولانی 108
- 3. شهوات نفسانی 109
- 2. فضول الکلام 109
- اشاره 112
- معنای زکات 112
- فراز هجدهم: آفات رشد اعمال 112
- آفت اوّل: هوای نفس 113
- آفت دوم: از کار انداختن عقل 114
- چند روایت درباره هوای نفس 114
- احساس تنهایی چرا؟ 117
- فراز نوزدهم: چاره تنهایی 117
- اشاره 117
- هجرت به کشورهای خارج 119
- فراز بیستم: روابط هفت گانه 121
- اشاره 121
- افراط و تفریط، ممنوع 122
- اشاره 124
- فراز بیست و یکم: معیار قبولی اعمال 124
- کیفیّت یا کمیّت؟ 124
- کیفیّت، مقدّم است 126
- اشاره 128
- تجارتخانه دنیا 128
- فراز بیست و دوم: تجارت پرسود 128
- حکمت در قرآن 129
- حکمت چیست؟ 130
- فراز بیست و سوم: نشانه دیگری برای عاقلان 132
- انواع مواهب و نعمت های دنیا 132
- اشاره 132
- جنون ثروت اندوزی 133
- فراز بیست و چهارم: نگاه عاقلان به دنیا و آخرت 136
- مشکلات دنیا 136
- اشاره 136
- مشکلات رسیدن به آخرت 137
- پاک زیستن در عصر ناپاکی ها! 138
- فراز بیست و پنجم: زاهدان دنیا و راغبان آخرت 140
- حقیقت زهد 140
- اشاره 140
- اضطراب و نگرانی ها 142
- طالب و مطلوب 143
- غنای ظاهری و باطنی 144
- اشاره 144
- فراز بیست و ششم: فایده عقل کامل 144
- فراز بیست و هفتم: عامل استمرار هدایت 147
- اشاره 147
- عاقبت به خیری 148
- فراز بیست و هشتم: برترین عبادت 150
- فراز بیست و نهم: عاقل دروغ نمی گوید 154
- اشاره 154
- قبح و زشتی دروغ 154
- راز اهمیّت فراوان صداقت 156
- رابطه عقل با صداقت و جهل با دروغ 158
- فراز سی ام: عقل و دین و شخصیّت 159
- 1. رابطه دین و شخصیّت 159
- اشاره 159
- 2. رابطه عقل و شخصیّت 160
- 3. ارزشمندترین انسان ها 160
- 4. بهای انسان 162
- فراز سی و یکم/ بخش اوّل: نشانه های سه گانه عاقل 164
- اشاره 164
- استناد به کلمات اولیا و معصومان علیهم السلام 164
- عقل نظری و عملی 165
- نشانه های عاقل 165
- مشکلات عصر ما 166
- آثار وضعی اعمال 167
- فراز سی و یکم/ بخش دوم: صفات صدرنشینان 169
- اشاره 169
- منظور از صدر مجلس چیست؟ 169
- مدیریّت در اسلام 170
- شرایط مدیریت در قرآن 170
- سخنی از امام مجتبی علیه السلام 172
- فراز سی و یکم/ بخش سوم: اندرزهای امام سجاد علیه السلام 174
- 1. همنشینی با نیکان 174
- اشاره 174
- 3. پیروی از حکمرانان عادل 175
- 2. مطالعه زندگی دانشمندان 175
- 4. بهره گیری صحیح از دارایی ها 176
- 5. مشاور خوب بودن 177
- 6. خودداری از آزار دیگران 178
- فراز سی و دوم: سفارشات پایانی 179
- استفاده بهینه از امکانات محدود 179
- اشاره 179
- اختلاف سطح خردها 181
- فلسفه اختلاف روایات 182
فریاد و ضجّه صاحبانش را می شنوید که به ما می گویند: به عذاب های الهی در دنیا بیندیشید! آیا خیال می کنید این گونه عذاب های سخت و دردناک به اقوام خاصّی اختصاص دارد؟ با چشم خود نتیجه برخی از اعمال زشت و گناهان را می بینید امّا عبرت نمی گیرید و تصوّر می کنید که تافته جدابافته ای هستید؟ چنین نیست، بلکه سنّت های الهی برای همه یکسان است و استثنایی وجود ندارد.
بلاهای بزرگ عصر ما
در عصر و زمان ما دو بلا و بیماری بزرگ (انحرافات جنسی و بیماری های ناشی از آن، و انواع بیماری های روانی) مرکز مهمّ تمدّن بزرگ اروپا را آزار می دهد. علّت آن این است که گناه را به حدّ اعلی رسانده اند و ثمره اش دو جنگ جهانی بود که حاصل جنگ جهانی اوّل، ده میلیون کشته بود و جنگ جهانی دوم، سی میلیون کشته و سی میلیون ناقص العضو به جا گذاشت، که عمده قربانیان وناقص العضوها سهم اروپاییان بود.
انسان ها تصوّر می کنند از نظر علم و صنعت و تکنولوژی به اوج رسیده اند، درحالی که گاه دربزرگ ترین کشورصنعتی جهان (آمریکا)طوفانی می آیدوشهرها و آبادی های مسیر خود را نابود می کند و هیچ قدرتی تاب مقابله با آن را ندارد.
این گونه حوادث برای این است که بشر که به ضعف و ناتوانی خویش در برابر پروردگار پی ببرد. خداوند اگر اراده کند بشر را مجازات نماید، با وسایلی که انسان اعتنایی به آن ندارد مجازات می کند. به عنوان مثال، به ملخ ها فرمان زادوولد بسیار زیاد می دهد؛ ناگهان ابرهای متراکمی در آسمان دیده می شود، امّا با دقت و گذشت زمان کوتاهی مشخص می شود ابر نیست، بلکه انبوهی از ملخ هاست که قصد دارند به مزارع حمله کرده و همه چیز را به چوب خشکیده ای تبدیل کنند. بشری که این قدر ضعیف است چرا درباره گفتار و کردار خود فکر نمی کند؟