جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 71

اولوا الباب کیانند؟

در شانزده آیه از آیات قرآن مجید واژه اولوا الباب ذکر شده است. با این تفاوت که در بعضی از آن ها اولوا الباب، مدح و ستایش شده اند و در برخی بدون مدح و ستایش ذکر شده است؛ مانند آیه قصاص: (وَلَکُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیَاهٌ یَا أُوْلِی الاَْلْبَابِ). (1)

«الباب» جمع «لب» به معنای مغز است، ولی این واژه درباره انسان به معنای عقل است، نه مغزی که در جمجمه وجود دارد و ابزاری برای عقل است.

مرحوم طبرسی می گوید: «و از آن جا که عقل انسان، نفیس ترین جزء وجودی انسان است تعبیر به لب شده است». (2)

پس از تقدیم این مقدّمه کوتاه، به تفسیر اجمالی آیات هشت گانه می پردازیم:

آیه اوّل: حکمت

اشاره

در اوّلین آیه (269 سوره بقره) خداوند به بهترین وجه، صاحبان خرد را ستایش کرده است. در این آیه چند نکته وجود دارد:

1. معنای حکمت

احتمالات متعدّدی درباره تفسیر حکمت داده شده است؛ ازجمله: معرفه الله، قرآن مجید، هرگونه علم نافع و سودمند. (3) بنابراین، به اولوا البابی که مخاطب این

آیه هستند حکمت داده می شود؛ چه علم و حکمت اکتسابی باشد (یعنی به آن ها استعداد کافی برای فراگیری علم و حکمت داده می شود) و چه علم و حکمتی که جنبه اعطایی و موهبتی داشته باشد، که هر دو مربوط به اولوا الباب است.

1- سوره بقره، آیه 179 .
2- مجمع البیان، ج 2، ص 43 .
3- تفسیر نمونه، ج 2، ص 340.