جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 83

در آیه 16 سوره طه می خوانیم: «(فَلاَ یَصُدَّنَّکَ عَنْهَا مَنْ لّاَ یُؤْمِنُ بِهَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَتَرْدَی)؛ پس مبادا کسی که به آن (قیامت) ایمان ندارد و از هوس های خویش پیروی می کند، تو را از آن بازدارد، که هلاک خواهی شد!».

در این جا هم هوای نفس مانع پذیرش حق شده است.

2. حبّ مقام و مال؛ پیامبران یکی پس از دیگری مبعوث می شدند و هرکدام با ادلّه متقن و معجزات روشن و انکارناشدنی، مردم را به یکتاپرستی دعوت می کردند. امّا فرعون ها و نمرودها و مانند آن ها دعوت پیامبران را نمی پذیرفتند؛ چون مانع جاه و مقام و ثروت نامشروع آن ها بود. و لذا حبّ دنیا سرآمد تمام گناهان شمرده شده است. (1)

3. تعصّب های بی جا؛ یکی دیگر از موانع رسیدن به حق، تعصّب های خشک وبی جاست؛ تعصّبات خشک و کور و کر که هیچ مبنای معقولی ندارد. چنین انسان هایی همه حقایق را می بینند، ولی بهانه تراشی می کنند.

در آیات 91 تا 93 سوره اسراء نمونه هایی از این تعصّبات و بهانه جویی ها بیان شده است. مشرکان به پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله گفتند:

«ما هرگز به تو ایمان نمی آوریم تا این که چشمه جوشانی از این سرزمین (خشک و سوزان) برای ما خارج سازی. یا باغی از نخل و انگور از آنِ تو باشد؛ ونهرها در لابه لای آن جاری کنی، یا قطعات (سنگ های) آسمان را - آن چنان که می پنداری - بر سر ما فرود آری، یا خداوند و فرشتگان را در برابر ما بیاوری، یا برای تو خانه ای پرنقش و نگار از طلا باشد، یا به آسمان بالا روی، حتّی اگر به آسمان روی ایمان نمی آوریم، مگر آن که نامه ای بر ما فرود آوری که آن را بخوانیم!».

غیر از مورد اوّل، بقیّه تقاضاهای آن ها سودی برایشان نداشت؛ بلکه صرفآ بهانه جویی بود. راستی اگر با تقاضای آن ها موافقت و قطعات سنگ از آسمان