جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 9

فراز دوم: راه های خداشناسی

اشاره

همان گونه که گذشت، محورهای مختلف این روایت، موضوعات متفاوت مربوط به عقل است. به نظر می رسد حضرت کاظم علیه السلام زمانی این حدیث را فرمود که گروهی از دوستان نادان و دشمنان دانا دست به دست هم داده بودند که حجیّت عقل را انکار کنند. این کار، ضرر زیادی به اسلام وارد می کرد و از آن جا که وظیفه امام معصوم علیه السلام صیانت و پاسداری از اسلام و معارف دینی است، اجازه نداد آن ها از این طریق به اسلام ضرر بزنند و با استفاده از آیات قرآن جایگاه عقل و اندیشه را برای همگان تبیین کرد.

هشتاد آیه در بیش از 50 سوره قرآن درباره تفکّر و تدبّر و اندیشه و صاحبان عقل و خرد سخن می گوید. چگونه می توان با وجود این همه آیه قرآن، حجیّت عقل را انکار کرد؟ اگر حجیت عقل را انکار کنیم به ناچار باید حجیت نقل (روایات) را هم منکر شویم! زیرا عظمت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از معجزاتی است که ارائه می کند و حجیّت معجزات، با دلیل عقلی ثابت می شود؛ زیرا خداوند متعال معجزات را به دست افراد دروغگو نمی سپارد.

خلاصه این که امام کاظم علیه السلام برای جلوگیری از رواج تفکّر انکار حجیّت عقل، این حدیث زیبای طولانی رابیان فرمود.درفرازدوم این حدیث چنین می خوانیم:

«یَا هِشَامُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَتَعَالَی أَکْمَلَ لِلنَّاسِ الْحُجَجَ بِالْعُقُولِ وَنَصَرَ النَّبِیِّینَ بِالْبَیَانِ