جایگاه عقلانیت در اسلام صفحه 90

می توان اسلام را «دین اندیشه و تفکّر» نامید. آیات متعدّدی از قرآن، و روایات فراوانی از معصومان علیهم السلام مؤیّد این مطلب است.

از آیات قرآن کافی است به آیه شریفه 46 سوره سبأ اشاره کرد، که می فرماید:

«(قُلْ إِنَّمَا أَعِظُکُمْ بِوَاحِدَهٍ أَنْ تَقُومُوا للهِِ مَثْنَی وَفُرَادَی ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا...)؛ بگو: شما را تنها به یک چیز اندرز می دهم، دو نفر دو نفر یا به تنهایی برای خدا قیام کنید، سپس بیندیشید...».

طبق این آیه شریفه، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به مردم یک دستور مهم داده و یک موعظه اساسی کرده، که همه چیز در آن است. سعادت دنیا و آخرت، آرامش هر دو جهان، انسانیّت، سلامتی، تندرستی و خلاصه تمام خیرات در آن وجود دارد و آن این که «به صورت گروهی یا انفرادی قیام کنید و اندیشه خود را به کار گیرید» اگر فکر و اندیشه به کار گرفته شود، خواهید فهمید که شرک و بت پرستی واختلاف و درگیری و منازعه، مایه شقاوت و بدبختی، و توحید و یکتاپرستی واتّحاد و دوستی، مایه موفقیّت و پیشرفت است.

تفکّر، در روایات

به سه نمونه از روایات، که درباره ارزش اندیشیدن سخن می گویند، توجّه فرمایید:

1. حضرت علی علیه السلام فرمود: «اَلْفِکْرُ مِرْآهٌ صافِیَهٌ؛ فکر و اندیشه، همچون آینه، صاف (و خالی از غبار) است». (1)

انسان به وسیله آینه می تواند تمام عیوب ظاهریش را ببیند و درپی رفع آن برآید. با آینه فکر نیز می توان عیوب اجتماع را دید، به شرط این که غبار و زنگار نگرفته باشد. هوی و هوس ها، حبّ و بغض ها، تکبّرها و تعصّب ها، زنگارهای آینه فکرند.