تفکر عقلی در کتاب و سنت صفحه 175

اصل علیت به وسیع ترین وجه مورد قبول آیات و روایات است.برای نمونه یکی از انواع علت هایی که در قرآن ذکر شده،علیتی است که در اصطلاح فلسفی به آن علیت مادی می گویند.علیت مادی در اصطلاح فلسفی این است که هر پدیده ای در جهان مادی معمولاً از تبدیل یافتن پدیده دیگری به وجود می آید.یعنی چیزی بوده و بر اثر تغییر و تحول تبدیل به شیء جدید شده است؛مثلاً خاک به تدریج تبدیل به گیاه می شود و گیاه به حیوان و حیوان مورد تناول انسان قرار می گیرد و تبدیل می شود به انسان.بدن ما قبلاً موجود دیگری بوده است.قسمتی گوشت حیوانات قبلی و قسمتی گیاه خوردنی و بخشی مواد معدنی بوده است و یک نحو اتحاد بین شیء قبلی و بعدی برقرار شده است ازاین رو یک این همانی و اتحاد بین موجودات فعلی و پدیده های قبلی هست.پس به پدیده قبلی از آن جهت که پدیده بعدی بر آن متوقف است علت مادی می گوییم،قرآن کریم مکرراً درباره پدیده ها می فرماید:ما این پدیده ها را تبدیل به پدیده دیگر کردیم یا این پدیده را از فلان شیء آفریدیم؛یعنی آن شیء علت مادی این شیء است.

قرآن برای حوادث طبیعی عللی ذکر می کند و قانون علیت عامّه را تصدیق می نماید.انسان مطابق فطرت اصلی معتقد است که برای هر حادثه مادّی مسلماً علتی وجود دارد و همچنین علوم طبیعی و سایر بحث های علمی،حوادث را به اموری که قابل برای تعلیل می دانند مستند می کنند.منظور از علیت همین است که هرگاه یک یا چند موضوع در جهان طبیعت موجود شوند،موجودات دیگری را که نامشان معلول است همراه داشته باشند.

یکی از احکام علیت و معلولیت همان عمومیت و تخلف ناپذیر بودن آن است.قرآن نیز این حکم فطری را قبول کرده و بحث هایی که درباره موضوعات مختلف مانند مرگ و حیات،رزق و روزی،حوادث آسمانی و زمینی نموده است،برهمین اساس استوار می باشد.یعنی برای آنها عللی ذکر