تفکر عقلی در کتاب و سنت صفحه 188

محمد!آیا شما نمی گویید که ابراهیم خلیل الله(دوست خدا)است؟پیامبر صلّی الله علیه و آله فرمود:آری چنین می گوییم.وی گفت:اگر این را می گویید،چرا ما را از این که بگوییم عیسی علیه السلام پسر خداست منع می کنید؟

پیامبر صلّی الله علیه و آله فرمود:این دو مانند هم نیستند؛چون وقتی می گوییم ابراهیم خلیل الله است بدان جهت است که«خلیل»مشتق از«خَلّه»یا«خُلّه»است.معنای«خَلّه»نیاز و احتیاج است و ابراهیم نیازمند پروردگارش بود و تنها به وی وابسته بود و از دیگران روی گردان،کناره گیر و بی نیاز بود.چون وقتی که تصمیم گرفته شد وی را با منجنیق در آتش افکنند،خداوند جبرئیل را فرستاد و گفت:بنده ام را دریاب.جبرئیل در هوا ابراهیم را ملاقات کرد و به وی گفت:امورت را به من بسپار.خداوند مرا برای یاری تو فرستاده است.ابراهیم گفت:نه،خداوند برای من بس است و بهترین وکیل است.من از دیگران چیزی نمی خواهم و جز به وی نیازمند نیستم.پس خداوند وی را خلیل خود یعنی نیازمند،محتاج و وابسته به حضرتش و بریده از دیگران خواند.

اگر«خلیل»از«خُلّه»]به معنای آگاه[گرفته شود،یعنی به آن امر آگاه شده و به اسراری رسیده که دیگران به آن نرسیده اند.در این صورت معنای خلیل،عالم به خدا و امور الهی است و این موجب تشبه خدا به خلق نمی گردد.آیا نمی دانید اگر وی وابسته به خدا نمی شد،خلیل وی نمی گشت و اگر به اسرار وی آگاهی نمی یافت خلیل وی نمی شد.ولی اگر کسی فرزندی به دنیا آورد،هرچه او را از خودش دور نماید یا تحقیر کند باز هم فرزند وی است؛چون به دنیا آمدن فرزند قائم به اوست.از سوی دیگر اگر شما به خاطر این که خدا به ابراهیم گفته«خلیلی:دوست من»قیاس کنید و بگویید عیسی پسر خداست،باید ملتزم شوید که موسی نیز پسر