کتابخانه بالقرآن

تفکر عقلی در کتاب و سنت صفحه 214

صفحه 214

با اقیانوس بی کران در تماس است،لیکن آن را در دایره غواصی خود می یابد. (1)

1- (1) .از کلام امام اول علیه السلام:«خلق الله الخلق فعلق حجاباً بینه و بینهم.فمباینته ایاهم مفارقته انیتهم و ایداؤه ایاهم.شاهد علی ان لاأداه فیه لشهاده الادوات بفاقه المؤدین و ابتداؤه ایاهم دلیل علی ان لا ابتداء له لعجز کل مبتدء عن ابداء غیره.أسماؤه تعبیر و أفعاله تفهیم و ذاته حقیقه و کنهه تفرقه بینه و بین خلقه.قدجهل الله من استوصفه و تعداه من مثله و أخطأه من اکتنه.فمن قال:أین،فقد بوأه و من قال:فیم،فقد ضمنه و من قال الی م،فقد نهاه و من قال لم،فقد علّله و من قال:کیف،فقد شبّهه و من قال:اذ،فقد وقته و من قال:حتی فقد غیاه. لا یتغیرالله بتغییر المخلوق کما لایتحدد بتحدید المخلوق.أحد لا بتأویل عدد.صمد لا بتبعیض مدد.باطن لا بمداخله.ظاهر لا بمزایله.متجل لا باشتمال رؤیته»(ابن شعبه الحرّانی،تحف العقول،تحصیح علی اکبر غفاری،ص61) «خداوند آفریده های خود را آفرید و حجاب و پرده ای میان خود و میان آنها آویخت(که همان خلقت آنهاست).پس جدایی او از آنها همان جدایی گرفتن اوست از هستی آنها و این که آنها را با ابزار آفرید،خود شاهد است بر این که خودش دارای ابزار نیست؛زیرا این ابزارها شهادت می دهند به این که دارندگان آنها احتیاج و نیاز دارند و ابتدا و آغاز کردن او آفرینش آنها را،دلیل این است که او خود ابتدا ندارد؛زیرا هرآنچه با وی ابتدا شده نمی تواند دیگری را ابتدا قرار دهد. نام های او تعبیرند(نه این که او را محدود سازند)و کارهای او تفهیم اند(زیرا او را نشان می دهند)و ذات او حقیقت و واقع است(بی قید و شرط)و کنه او جدا کردن میان او و خلق اوست.خدا را نشناخت آن که برایش وصف جست و از وی تعدّی کرد آن که او را تمثیل نمود.و از وی به خطا رفت،آن که کنه او را خواست بداند. پس هرکه بگوید:کجاست؟او را در جایی فرض کرده و هرکه گوید:در چیست؟او را در میان چیزی قرار داده و هر که گوید:تا چه چیز است؟او را متناهی گرفته و هر که گوید:چرا؟برای او علت قائل شده و هرکه گوید:چگونه است؟او را تشبیه کرده و هرکه گوید:گاهی که،او را وقت دار و زمانی نموده و هرکه گوید:تا،او را غایت دار گردانیده است... خداوند با تغییر مخلوق،تغییر پیدا نمی کند؛چنانکه با تحدید مخلوق،تحدید پیدا نمی کند.یکی است نه به آن معنی که به عدد برگردد.صمد و مرجع حوائج است نه به این معنی که کمک خود را تبعیض کند.(مقداری از نیرو و دارایی خود را بریده،به محتاج دهد).نهان است نه به این معنی که داخل اشیا قرار گیرد.پیداست نه به این معنی که از اشیا کنار گرفته و منفصل شود.تجلی کننده است نه به این معنی که رؤیت بصری او را فرا گیرد».