عقل و ایمان از دیدگاه ابن رشد، صدرالمتالهین شیرازی و ایمانوئل کانت صفحه 158

این گزینش خیر زمینه انجام آن عمل است؛ زیرا عقل عملی با به کارگیری قوه شوقیه و محرکه، صورت جزیی عملی را که درک کرده است در خارج تحقق می دهد. به طور مثال من درک می کنم که الان باید راست بگویم، یعنی صورت راست گفتن در وضع مشخص را که درک کرده ام در قالب الفاظ خاص محقق می سازم. بدین ترتیب معلوم می شود که نفس ناطقه از جهت داشتن عقل عملی رو به سوی عالم امکانی مادون خود دارد و در سلسله علل امور امکانی استقبالی قرار دارد.

صدرای شیرازی نقش عقل عملی را خدمت گذاری عقل نظری می داند. (1) احتمالاً مراد این است که درک کلی تنها از رهگذر انضمام رأی جزیی که کار عقل عملی است می تواند به صورت فعلی درآید.

مثلاً ادراک کلی «حسن عدالت» تنها در صورت انضمام رأی های جزیی درباره زمان و مکان و می تواند به صورت یک عمل عادلانه ظهور یابد. از همین جا به توضیح تفاوت نقش عقل نظری و عملی در حوزه امور عملی می پردازیم. ملاصدرا می گوید:

«و یکون الرأی الکلی عند النظری و الرأی الجزیی عند العملی المعد نحو المعمول». (2)

در امور عملی درک کلی، شأن و و ظیفه عقل نظری است ولی رأی جزیی که آن درک کلی را به مرحله عمل می رساند کار عقل عملی است. درک کلی حسن عدالت، کار عقل نظری است و همین طور درک کلی