عقل و ایمان از دیدگاه ابن رشد، صدرالمتالهین شیرازی و ایمانوئل کانت صفحه 165

با ذکر دو نکته به بیان حقیقت ایمان در دیدگاه صدرا شروع می کنیم:

1. انسان نوعی حیوان است که با سایر هم نوعان خود مشترکات بسیاری دارد؛ ولی وجود او در همین مشترکات خلاصه نمی شود، بلکه سلسله تفاوت هایی وجود دارد که باعث امتیاز انسان از سایر حیوانات گردیده، به او مزیت می بخشد و او را بی رقیب و بی همتا می سازد. تفاوت عمده و اساسی انسان با دیگر جانداران که ملاک انسانیت اوست در بینش ها و گرایش هاست. جانداران عموماً از این مزیت بهره مندند که خود و جهان خارج از خود را درک می کنند و به آنها آگاهند و در پرتو همین آگاهی ها و شناخت ها برای رسیدن به مطلوب های خود تلاش می کنند؛ لکن تفاوت انسان از سایر جانداران در این جهت در دو چیز است: یکی در وسعت و گستردگی آگاهی ها و شناختهای اوست، و دیگری در تعالی سطح خواسته ها و مطلوبهای او؛ زیرا آگاهی حیوان از جهان اولاً تنها به وسیله حواس ظاهر است؛ لذا این آگاهی سطحی و ظاهری است؛ ثانیاً فردی و جزیی است و از کلیت و عمومیت برخوردار نیست؛ ثالثاً منطقه ای است، یعنی به محیط زیست حیوان محدود است و به خارج از محیط زیست او راه پیدا نمی کند؛ رابعاً حالی است، یعنی از گذشته و آینده بریده است. حیوان نه از تاریخ خود یا جهان آگاه است و نه درباره آینده می اندیشد و نه تلاشش به آینده تعلق دارد؛ لذا آگاهی حیوان هرگز از چهارچوب ظواهر فردیت و جزئیت محیط زیست و زمان حال خارج نمی گردد، بلکه در همین محدوده زندانی است.

سطح خواسته های حیوان نیز مانند شعاع شناخت و آگاهی اش از جهان به محدوده ای خاص خلاصه می شود، چرا که اولاً، مادی است