عقل و ایمان از دیدگاه ابن رشد، صدرالمتالهین شیرازی و ایمانوئل کانت صفحه 226

گفتیم کانت معتقد است که ما به حاقّ واقع و نفس الامر اشیاء دسترسی نداریم و آن چه ما آن را اشیاء می نامیم محصول مشترک ساختار ذهن ما و اثر ذوات نفس الامری بر ذهن ماست، این محصول مشترک، که به هیچ وجه شباهتی با نفس الامر - که اصولاً نمی دانیم و نمی توانیم بدانیم چیست - ندارد، همان پدیدار است. در تمایز دین و فهم ما از دین، دین به نفس الامر اشیاء یا نومن تشبیه شده که ما به هیچ روی بدان دسترسی نداریم و آن چه ما آن را دین می نامیم همان فهم ما از دین است که تابع مقتضیات ذهنی ماست و نباید میان دین و فهم ما از دین خلط کنیم. معتقدان به این تمایز، دین را امری الهی و مقدس و ثابت می دانند و فهم ما از دین را امری بشری و نامقدس و متغیر می پندارند.

رویکردهای نسبت عقل و ایمان در تفکر غربی

کانت یکی از فیلسوفان بزرگ مغرب زمین است که برخی از متفکران او را در زمره کسانی قرار داده اند که اعتقاد به هماهنگی کامل عقل عملی و ایمان دارند. دراین جا به رویکردهایی که در غرب در باب این دو صورت گرفته اشاره می نماییم. و سپس به توضیح آراء کانت در باب عقل و ایمان خواهیم پرداخت.

در غرب با مرور بر معارضه عقل و ایمان، با چهار واکنش کلّی مواجه می شویم:

1. رد دین؛ مثل هیوم، راسل و کارناپ.

2. ایمان گروی؛ مثل کی یرکگارد و ویتگنشتاین.

3. چرخش به سمت عقلانیت عملی؛ مثل کانت.