عقل و ایمان از دیدگاه ابن رشد، صدرالمتالهین شیرازی و ایمانوئل کانت صفحه 227

4. تلاش برای یافتن توجیهی برای حداقل برخی از دعاوی دینی در چهارچوب بحث های معقولیت، توجیه و تضمین؛ مثل پلنتینگا. (1)

معنای دین در نظر کانت

کانت خود را دین دار و مسیحی می داند. اما نزد او دین تفاوت جوهری با اخلاق ندارد. می توان گفت دین همان اخلاق است که از وجهه نظر خاصی منظور نظر قرار گرفته است. کانت بر مفهوم خودآئین بودن اخلاق اصرار می ورزد و با دگرآئینی اخلاق مخالفت می ورزد. معنی و لازمه اخلاق خودآئین این است که فرد از مبدأ و مرجع دیگری غیر از خود و اراده معقول درونی خود دستوری دریافت نکند. بر این اساس است که کانت در نخستین عبارت از کتاب «دین در محدوده عقل تنها» می گوید:

از آن جا که اخلاق مبتنی بر تصوری از انسان است که فاعل مختار است و به دلیل همین مختار بودن خویش، خود را به حکم عقل به قوانین مطلق ملزم می سازد، برای آنکه با وظیفه خود آشنا شود هیچ نیازی به تصور وجود دیگری مافوق خود ندارد، هم چنین برای آنکه به وظیفه خود عمل کند هیچ نیازی به انگیزه ای غیر از خود قانون اخلاقی ندارد... لذا اخلاق به خودی خود ابداً احتیاجی به دین ندارد و همان عقل محض او را کفایت می کند». (2)

چنان که ملاحظه می شود کانت دین و ایمان را میوه اخلاق می داند نه ریشه آن و گوهر دین داری را همان اخلاقی بودن می داند، خدای اخلاق