عقل و ایمان از دیدگاه ابن رشد، صدرالمتالهین شیرازی و ایمانوئل کانت صفحه 269

حرکت جوهری، تجرد خیالی، اتحاد عقل و عاقل و معقول را به عنوان نمونه ذکر کرد و نتایج ابتکاری او همه تبیین ها و تفسیرهای عقلانی او در مباحث تفسیر و احادیث نبوی و ائمه اطهار علیهم السلام است.

وی در پیمودن مسیر (از مقدمات تا نتایج) به پیش فرضهای خود کاملاً ملتزم است. در یک جمله می توان طرح او را به عنوان طرحی معقول و منسجم توصیف کرد که هدف مشخص را دنبال می کند.

بدون تردید صدرا، در تبیین عقلانی ایمان و لوازم آن که آنها را هدف اصلی حکمت خویش قرار داده است، موفقیت های زیادی کسب کرده است. طرح او در عین سازگاری درونی دارای ویژگی جامعیت نیز می باشد. به گونه ای که همه جهت هایی که به جنبه اعتقادی فرد مؤمن مربوط می شود را مورد بررسی قرار داده و جواب گوی نیازهای افراد مختلف با گرایش های مختلف عقلی، عرفانی، فقهی، و... می باشد و مؤمن جویای حقیقت را در کوی راه های سهمگین، از خطرات شبهه و عصیان محفوظ می دارد و به سلامت او را به منزل مقصود می رساند.

صدرا به عنوان متفکری متعهد که همه دیدگاه های مختلف را تا زمان خود به دقت مطالعه کرده بود، با ذهنی تیز و هوشی سرشار کوشیده است تا با ارائه طرحی جامع، حقیقت و مناسبات عقل و ایمان را چنان که هست بشناساند و پس از آن سستی و عجز دیدگاه های دیگر را در عدم دسترسی به حقیقت ایمان باز نماید.

از دیدگاه صدرا، عقل، محصول فعالیت های ذهنی و اعمال فکری بشر نیست بلکه عقل انسان مجموعه معقولاتی است که در نفس انسان حاصل می شود. او در این زمینه کاملاً تحت تأثیر فارابی می باشد و معتقد است معقولات دارای مراتب مختلفی هستند و ابتدایی ترین مرحله تعقل