معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 111

می کند و هم می گوید تا کجا را روشن نمی کند. خود چراغ هم محدودیت اش را می گوید و هم توانایی اش را. در مورد عقل کسی نمی تواند بیاید و به ما بگوید که به فرمان من تا اینجا کار عقل است و از اینجا به بعد کار غیرعقل است. این را خود عقل به ما می گوید.

1- فطرت، نقطه اشتراک مطهری و پلنتینگا

اشاره

در اینجا به سبب اهمیت و زیربنایی بودن و نیز به این دلیل که در فصل های بعدی، همخوانی و نقطه اشتراک دیدگاه استاد مطهری و پلنتینگا «فطرت» معرفی خواهیم نمود، نظریه فطرت را اجمالاً از دید استاد مطهری بررسی می نماییم.

«فطرت»، کانون اصلی تصویر دینی - قرآنی از انسان است. استاد مطهری با چنین نگاهی به فطرت، نظریه پردازی می کند. وی نظام کلامی خود را نیز بر مبنای آن استوار کرده و سامان داده است. استاد مسئله فطرت را در میان مسایل کلامی، «امّ المسائل» (1) و به تعبیر دیگر «اصل مادر» (2) خوانده اند.

استاد مطهری با رهیافت از طریق مطالعه درون دینی، یعنی با مراجعه به متون دینی، به این نظریه رهنمون شده است و در این باره می فرماید:

در منابع اسلامی، یعنی در قرآن و سنت، روی اصل فطرت تکیه فراوانی شده است... ظاهراً این کلمه (فِطْرَتَ ) قبل از قرآن سابقه ای ندارد و برای اولین بار قرآن این لغت را در مورد انسان به کار برده است. (3)

یکی از ویژگی های نظریه فطرت نزد استاد مطهری، تنوع در فطریات است. انسان فطریات گوناگونی دارد. استاد تصریح می کند که تنوع در فطریات را نیز در مطالعه درون دینی به دست آورده است.

فطرت را از دید استاد می توان چنین تعریف کرد:

استعداد سرشتی و اولی خاص انسان که آگاهانه و برخوردار از تقدس اند و همه انسان ها از آنها برخوردارند.

مفهوم استعداد در تعریف فطرت، عام بوده و شامل اقسام استعدادهای خاص انسانی

1- (1) . مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی، ج1، ص61.
2- (2) . همان، ج5، ص105.
3- (3) . مجموعه آثار، ج3، ص451.