معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 114

خیر، اخلاق و... باشد، این به معنای فروریختن هر گونه ارزش انسانی است. (1) اگر اصول فطری تفکرات را منکر بشویم، برای هیچ دریافت و هیچ علمی، ارزش باقی نمی ماند. (2)

2- کارکرد معرفتی نظریه فطرت از دیدگاه استاد مطهری

نظریه فطرت از پرثمرترین دیدگاه های استاد مطهری است؛ ازاین رو در نظر استاد نقش مبنایی دارد. مطالعه اندیشه ایشان نشان می دهد که مسئله در غالب مسائل کلامی جدید به نحوی از نظریه فطرت بهره می جوید. این نظریه، در واقع نقش سامان بخشی و نظام دهی به اندیشه های کلامی استاد را دارد و همچون ستونی است که خیمه اندیشه استاد به آن قوام می یابد. به گونه ای که بدون فهم نظریه فطرت، شناخت منظومه معرفتی استاد میسور نیست. نقد نظریه فطرت، مبنایی ترین نقد اندیشه های کلامی استاد است. (3)

استاد مطهری در طرح مباحثی مانند: عقل و ایمان، منشأ دین، خداشناسی، دین و آزادی، دین و اخلاق، کثرت گرایی دینی، و... به نحوی از نظریه فطرت بهره می جوید. در برخی موارد، نظریه فطرت از مبادی تصدیقی و گزاره های پایه محسوب می گردد. در مواردی، این نظریه رهیافتی می شود تا استاد به حل مسئله کلامی نایل آید و گاهی هم نظریه فطرت را به منزله روش و ابزار سنجش دیدگاه ها به کار می برد.

بنای کلام جدید استاد بر نظریه فطرت، در غالب مواضع به نحو مصرّح است و استاد به آن توجه داده است، اما در موارد فراوانی نیز با تحلیل می توان، مبتنی بودن این مسئله را بر نظریه فطرت کشف کرد. برای مثال استاد به تصریح، نظریه قابل دفاع در تفسیر تکامل تاریخ را بر نظریه فطرت مبتنی می داند. (4) درحالی که به تأمل می توان فطرت را در مسئله فهم متن دینی به منزله یکی از ارکان منطق فهم دینی اخذ کرد؛ (5) اگر چه استاد به چنین کارکردی تصریح نمی کند.

1- (1) . همان، ص501.
2- (2) . همان، ص482.
3- (3) . احد فرامرز قراملکی، مجله قبسات، «کارکرد معرفتی نظریه فطرت در اندیشه استاد مطهری»، ش30 و31، ص123.
4- (4) . مجموعه آثار، ج3، ص454.
5- (5) . علی اکبر رشاد، مجله قبسات، «دیباچه ای بر منطق فهم دین»، ش 27.