- اشاره 1
- پیشگفتار 1
- مسئله عقل و ایمان در گذر تاریخ 4
- چرا مطهری و پلنتینگا؟ 5
- بخش اول: کلیات 11
- اشاره 11
- اشاره 12
- 1- معرفت شناسی 12
- 1- معرفت شناسی دینی 14
- الف) در مبانی فلسفه دین 16
- 3- نقش معرفت شناسی در فلسفه دین 16
- 2- رابطه معرفت شناسی با فلسفه دین 16
- ب) در مسائل فلسفه دین 17
- اشاره 18
- 2- مفهوم شناسی 18
- 1- تعریف لغوی و اصطلاحی عقل 18
- 2- اقسام عقل 21
- 3- تعریف لغوی و اصطلاحی ایمان 24
- 4- انواع ایمان 25
- اشاره 26
- 3- سیر تاریخی و رویکردهای عقل و ایمان در اسلام و غرب 26
- اشاره 26
- 1- مسئله عقل و ایمان در اسلام 26
- اشاره 27
- الف) عقل و ایمان از دیدگاه متکلمان 27
- دوم) رویکرد اهل حدیث 28
- یکم) رویکرد شیعه 28
- سوم) رویکرد معتزله 29
- چهارم) رویکرد اشاعره 30
- ب) عقل و ایمان از دید فیلسوفان 31
- 2- مسئله عقل و ایمان در غرب 34
- اشاره 38
- اشاره 38
- 4- رهیافتی بر دیدگاه های رابطه عقل و ایمان در غرب 38
- 1- رویکرد عقل گرایی حداکثری 38
- نقد و بررسی عقل گرایی حداکثری 40
- اشاره 40
- 2- رویکرد ایمان گرایی 40
- ارزیابی دیدگاه ایمان گرایی 41
- اشاره 42
- 3- رویکرد عقل گرایی انتقادی 42
- بررسی و ارزیابی عقل گرایی انتقادی 43
- 4- رویکرد عقل گرایی اعتدالی 45
- نتیجه گیری 48
- اشاره 50
- بخش دوم: ایمان و عقل در نگاه شهید مطهری 50
- 1- استاد مطهری و عقل و ایمان 51
- نگاهی گذرا به زندگی استاد مطهری 51
- اندیشه ها و جایگاه علمی استاد مطهری 53
- اشاره 53
- الف) ساحت عقلی 53
- ب) ساحت ایمانی 54
- استاد مطهری و فلسفه 55
- موضع معرفت شناختی استاد مطهری در کلام جدید 60
- اشاره 64
- 2- حقیقت و ماهیت عقل از دیدگاه استاد مرتضی مطهری 64
- اشاره 67
- عوامل انکار دین از جانب عقلا در بیان استاد 67
- ب) نقش محیط زندگی در افکار دین 68
- الف) کج فهمی معارف دین 68
- ج) حکم عقل و حکم عاطفه 70
- د) علم و ایمان 70
- تصدیق دین از جانب عقل 71
- الف) عقل و اصول دین 71
- اشاره 71
- ب) عقل و احکام فرعی 72
- عقل گرایی استاد مرتضی مطهری 73
- اشاره 73
- ج) عقل و اخلاق 73
- اشاره 75
- الف) لغزشگاه ها و محدودیت های عقل 75
- یکم) لغزشگاه های عقل 75
- دوم) رویکرد عقل به دین 79
- سوم) محدودیت های عقل 81
- چهارم) مضرات عقل 83
- ب) تبیین چگونگی منبع بودن عقل 85
- اشاره 88
- 1- معنای ایمان 88
- 3- حقیقت و ماهیت ایمان از دیدگاه استاد مطهری 88
- اشاره 88
- الف) نظریه اشاعره 89
- ب) نظریه معتزله 89
- ج) نظریه مرجئه 90
- د) نظریه متکلمان شیعه 91
- ه) نظریه فیلسوفان 92
- و) نظریه عارفان 92
- ز) نظریه استاد مطهری 93
- 2- ابعاد ایمان از دیدگاه شهید مطهری 96
- اشاره 97
- 3- جایگاه ایمان در منظر استاد مطهری 97
- الف) ایدئولوژی و ایمان 98
- ب) متعلق ایمان 99
- ج) مراتب ایمان 100
- 4- رابطه ایمان و عمل 101
- 5- کارکردهای ایمان 105
- 4- رابطه عقل و ایمان از دیدگاه استاد مطهری 108
- اشاره 108
- 1- فطرت، نقطه اشتراک مطهری و پلنتینگا 111
- اشاره 111
- الف) فطرت شناخت 112
- ب) فطرت گرایش 112
- روش استاد در اثبات فطریات 113
- 2- کارکرد معرفتی نظریه فطرت از دیدگاه استاد مطهری 114
- اشاره 115
- بخش سوم: ایمان و عقل در نگاه پلنتینگا 115
- 1- دیدگاه آلوین پلنتینگا نسبت به عقل و ایمان 116
- 1- دیباچه 116
- 2- نگاهی گذرا به زندگی آلوین پلنتینگا 117
- معرفت شناسی صورت طبیعی یافته 121
- 3- سیر تاریخی معرفت شناسی اصلاح شده 121
- اشاره 126
- 4- ویژگی های مبناگروی سنتی 126
- نقد مبناگروی سنتی 129
- 5- قرینه گرایی 130
- اشاره 130
- اشکال پلنتینگا به قرینه گرایی 132
- 6- درون گرایی و برون گرایی 133
- 2- معرفت شناسی اصلاح شده 139
- اشاره 139
- 1- مبناگروی پلنتینگا 144
- 2- معرفت از دیدگاه پلنتینگا 148
- 3- معرفت شناسی اصلاح شده در قالب معقولیت، توجیه و تضمین 150
- الف) معرفت شناسی اصلاح شده در قالب معقولیت 150
- اشاره 150
- ب) معرفت شناسی اصلاح شده در قالب توجیه 152
- ج) معرفت شناسی اصلاح شده در قالب ضمانت 153
- 4- پایه بودن باور به وجود خدا 156
- 3- ایمان گرایی 160
- 1- انواع ایمان گرایی 160
- 2- ماهیت ایمان از دیدگاه پلنتینگا 161
- 4- جمع بندی دیدگاه آلوین پلنتینگا 169
- اشاره 169
- نقد و بررسی 172
- اشاره 174
- بخش چهارم: همسانی ها و ناهمسانی های دیدگاه استاد مطهری و آلوین پلنتینگا 174
- 1- تفاوت های اسلام و مسیحیت در مسئله عقل و ایمان 175
- اشاره 175
- 1- اشتباهات کلیسا از دیدگاه استاد مطهری 177
- 2- مقایسه مبناگروی پلنتینگا با مبناگروی مسلمانان 179
- 3- مبانی معرفت شناختی باورهای دینی در مبناگروی فیلسوفان مسلمان 182
- 4- جمع بندی دیدگاه پلنتینگا 184
- 5- ارزیابی دیدگاه پلنتینگا 187
- 2- فطرت، نقطه اشتراک 190
- 1- بحث فطرت به مثابه نقطه اشتراک دو دیدگاه 190
- 2- کاربردهای مختلف واژه فطرت 193
- 3- معانی متعدد اطلاق فطری بودن خدا 194
- 4- فطری بودن علم به وجود خدا 196
- اشاره 196
- الف) فطری بودن علم حضوری به خدا 197
- یکم) علم وجدانی به وجود خدا 199
- دوم) آیا قضیه «خدا وجود دارد» از اولیات است؟ 199
- اشاره 199
- ب) فطری بودن علم حصولی به خدا 199
- سوم) آیا قضیه خدا وجود دارد از فطریات است؟ 201
- اشاره 202
- 3- نظریه فطرت در اندیشه استاد مطهری 202
- 1- مقایسه نظریه فطرت بین دیدگاه استاد مطهری و پلنتینگا 206
- 2- مبانی استاد مطهری در رابطه با فطرت 208
- 3- مقایسه دیدگاه های موجود با دیدگاه استاد مطهری 213
- اشاره 213
- الف) مقایسه دیدگاه استاد مطهری با دیدگاه عقل گرایی حداکثری 214
- ب) مقایسه دیدگاه استاد مطهری با دیدگاه ایمان گرایی 215
- ج) مقایسه دیدگاه استاد مطهری با دیدگاه عقل گرایی انتقادی 216
- 1- وجوه اشتراک 218
- 4- وجوه اشتراک و افتراق دو اندیشمند 218
- 2- وجوه افتراق 219
- جمع بندی و نتیجه گیری 222
- الف) کتاب ها و مجلات فارسی 228
- اشاره 228
- اشاره 228
- کتابنامه 228
- ب) کتاب های عربی 230
- مجلات 230
- ج) کتاب های انگلیسی 231
- د) سایت ها 232
در اینجا اشاره ای مختصر به کار پلنتینگا و زمینه ایجاد شده برای او در کارش خواهم داشت پس از اینکه از طرف کانت، براهین کلاسیک وجود خدا نقد گردید، جریان الحادی پا گرفت. این جریان به دو صورت انجام شد:
برخی، مدعیات خداباوران را نه تنها فاقد دلیل و بلکه نامعقول خواندند، مانند جن.ال.مکی و آنتونی فلو.
برخی دیگر مانند پوزیتیویست های تحصل گرا، ادعا می کردند که گزاره های دینی فاقد معنا هستند.
در حال حاضر دیگر جایی برای گروه دوم باقی نمانده است؛ اما جریان اول همچنان میدان داری می کند. متکلمان و خداباوران کوشیدند تا در مقابل جریان دوم دفاع کنند و در این میان آنها خود به دو جریان متفاوت تقسیم شدند.
برخی براهین کلاسیک را به سبک نوینی درآورده تا نقد وارده به آنها را از میان بردارند، مانند ریچارد سوینبرن، چارلز و نورمن.
برخی دیگر نیز کوشیدند فقط معقولیت باورهای دینی را تثبیت کنند، مانند آلوین پلنتینگا. (1)
2- نگاهی گذرا به زندگی آلوین پلنتینگا
از آن جهت که این فصل به بیان رابطه عقل و ایمان از دیدگاه پلنتینگا می پردازد، شایسته است به شمه ای از زندگی و پاره ای از مفاهیم به کار رفته در اندیشه این فیلسوف اشاره کنیم؛ ازاین رو آنچه در پی می آید، مختصری از مشخصات و ویژگی های فکری و روحی این اندیشمند و نیز دوره های تحصیلی و مدارج علمی و دانشگاهی که وی در این سال ها به دست آورده، خواهد بود.
«آلوین پلنتینگا»، فیلسوف دینی بزرگ آمریکایی، در پانزده نوامبر 1932میلادی، در «آن آربور» (2) واقع در ایالت میشیگان (3) به دنیا آمد. پدرش «کرنلیوس. ا. پلنتینگا» (4) دانش آموخته فلسفه از دانشگاه میشیگان بود و بعدها به عنوان استاد فلسفه در کالج کالون، دانشگاه
1- (1) . همان، ص13 و14.
2- (2) . Ann Arbor.
3- (3) . Michigan.
4- (4) . Cornelius A. Plantinga.