معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 12

1- معرفت شناسی

اشاره

دانش های بشری براساس وابستگی به یکدیگر به درجات گوناگونی تقسیم می شوند؛ به طوری که برخی از آنها پایه و اساس سایر دانش های بشری هستند؛ یعنی اعتبار و ارزش دیگر دانش ها، به آن دانش باز می گردد؛ ازاین رو آن را «دانش درجه یک» می نامند. برای نمونه، پایه همه علوم تجربی «اصل علیت» است و این اصل در فلسفه مورد بررسی قرار می گیرد؛ پس فلسفه نسبت به علوم تجربی، دانش درجه یک به شمار می رود. همچنین منطق، که ابزار تفکر بشر و علم روش درست اندیشیدن است، در مرتبه مقدم بر فلسفه و هر علمی قرار دارد و نسبت به همه علوم، درجه یک محسوب می شود.

معرفت شناسی نیز به دلیل بررسی معیارهای دانش بشری، حتی دانش های پایه، نسبت به همه علوم بشری - حتی منطق - علم درجه یک محسوب می گردد. گرچه منطق و معرفت شناسی در پاره ای از مسائل اشتراک دارند، ولی منطق به عنوان علم درست اندیشیدن، پس از معرفت شناسی قرار دارد. معرفت شناسی از دیرباز در فلسفه اسلامی و غرب مورد توجه ضمنی بوده است؛ ولی در فلسفه اسلامی از زمان علامه طباطبایی و در فلسفه غرب از زمان دکارت، به طور مستقل مورد توجه قرار گرفته است.

معرفت شناسی یا نظریه معرفت، شاخه ای از فلسفه است که به ماهیت، منابع و حدومرزهای حکمت یا معرفت می پردازد. به تعبیر «جورج پاپاس» (1) پرسش های اساسی مطرح شده در معرفت شناسی عبارت اند از: