معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 125

دینی؛ یعنی وقتی که بخواهند از آنچه که به صورت کلی و اجمالی و عام در معرفت شناسی گفته اند، در دعاوی دینی استفاده کنند، آن وقت قائل می شوند به معرفت شناسی طبیعی شده ناظر به دعاوی دینی؛ ازاین رو معمولاً به کسانی که به معرفت شناسی صورت طبیعی یافته دعاوی دینی معتقدند، گاهی به آنها فیلسوفان دین طبیعی شده می گویند. این صورت وقتی وارد فلسفه دین بشود معنایش این است که اصلاً نمی شود گفت در دین به چه چیزی اعتقاد داشته باشید یا به چه چیزی اعتقاد نداشته باشید؛ بلکه فقط می گوییم متدین؛ چون وقتی متدین شد به این چیزها اعتقاد خواهد داشت و اگر هم متدین نبود به این چیزها اعتقاد نخواهد داشت. اگر به این موضوع قائل شدیم بدین معناست که چیزی به نام توجیه (1) معنا ندارد. توجیه می گفت من حق داشتنِ چه باورهایی را دارم و حق داشتنِ چه باورهایی را ندارم. این قول می گوید که دیگر «حق دارم» و «حق ندارم» مطرح نیست! در نتیجه، اینها دیگر نمی توانند در باب باورهای دینی بگویند که باور صادق موجه، (2) بلکه باید به جای توجیه، یک چیز دیگر بیاورند و معمولاً هم «ضمانت» می آورند. آنها به جای توجیه، warranted می آورند؛ چون می گویند توجیه یک بارِ توصیه ای دارد. آن بار توصیه ای این است که «تو حق داری این باور را داشته باشی، و ازاین رو، justified belief داری» یا «تو حق نداری این باور را داشته باشی و بنابراین باور تو توجیه شده نیست».

در میان فیلسوفان معاصر، چند متفکر هستند که به صورت شاخصی این دید را دارند. بزرگ ترین و مشهورترین آنها آلوین پلنتینگا است. ایشان در واقع مشهورترین متفکر این طرز تفکر است. پلنتینگا هم یک عِرق دینی جدی دارد و هم قائل به معرفت شناسی طبیعی شده ناظر به ادعای دینی است. پلنتینگا از لحاظ مذهبی پروتستان و از لحاظ فلسفی به نحله فلسفه تحلیلی تعلق دارد. معمولاً مخالفان دیدگاه پلنتینگا به معرفت شناسی غیرطبیعی قائلند و طبعاً به معرفت شناسی غیرطبیعی یافته گرایش دارند و معمولاً از لحاظ مذهبی کاتولیک هستند و از لحاظ فلسفی یا به مکتب «توماس آکویناس» و یا به فلسفه های continental معتقدند؛ یعنی بر فلسفه های برّ اروپا (در مقابل جزیره اروپا).