معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 126

البته این افراد را نمی شود ایمان گرا تلقی کرد؛ چون ایمان گراها می گویند دلیل می خواهیم و نداریم؛ اما اینها اصلاً می گویند دلیل نمی خواهیم! اینها می گویند دین، نوعی زندگی کردن (1) است و هر فرم زندگی یک قواعدی دارد. (2) درست مثل اینکه یکی به دیگری بگوید بیا با هم شطرنج بازی کنیم. او وقتی قبول کرد معنایش این است که قواعد و منطق شطرنج را قبول کرده است. اما اگر گفت قبول می کنم ولی بعد بگوید، فیل آن طور که من می خواهم باید حرکت کند؛ در آن صورت باید به ایشان گفت؛ وقتی گفتی قبول می کنم، معنایش این است که قواعد بازی شطرنج را پذیرفته ای و إلاّ شطرنج باز نیستید، و یا بازی جدیدی اختراع کرده اید که اسمش شطرنج است و فقط تشابه اسمی با آن دارد.

این همان چیزی است که اولین بار کانت به آن توجه کرد. او گفت ما یک سلسله افعال داریم که تأسیسی اند و یک سلسله افعال هم داریم که تأسیسی نیستند، بلکه افعال غیرتأسیسی یا به افعال نهادی اند. (3) این افراد هم درست همان حرف کانت را می زنند؛ یعنی کسی که تدین را قبول کرد مثل این است که بازی شطرنج و طبعاً قواعد آن را قبول کرده است؛ ازاین رو اگر بخواهد مناقشه در خود آن قواعد بکند، معلوم می شود که وارد بازی ای به نام بازی تدین نشده است. ولی کاتولیک ها (با قائلین هر دو مکتبش) اعتقادشان بر این است که ما برای این مبانی احتیاج به دلیل داریم و دلیل هم داریم.

4- ویژگی های مبناگروی سنتی

اشاره

مبناگرایی تقریرهای مختلفی دارد که در میان آنها مبناگرایی سنتی یا کلاسیک دیدگاهی بسیار رایج یا به عبارتی تنها دیدگاه موجود درباره ایمان، معرفت، اعتقاد موجه، عقلانیت و مفاهیمی از این دست (4) است که از زمان افلاطون و ارسطو و هم مشربانش مقبولیت وسیعی داشته و همچنان به صورت دیدگاه غالب باقی مانده است.

1- (1) . Form of life.
2- (2) . محسن جوادی، آلوین پلنتینگا و معرفت شناسی اصلاح شده، فصلنامه پژوهش های فلسفی - کلامی، ش 11 و12، بهار و تابستان 1381، ص37.
3- (3) . ولفهارت پانن برگ، مجله الهیات و حقوق، «ایمان و عقل»، ترجمه: رحمت الله کریم زاده، ش 18، زمستان 1384، ص178.
4- (4) . آلوین پلنتینگا، آیا اعتقاد به خدا واقعاً پایه است؟ کلام فلسفی، ترجمه: ابراهیم سلطانی و احمد نراقی، ص50.