معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 130

موجه نیستند. آن طور که گفته آمد مبناگروی سنتی بر وظیفه های معرفتی و داشتن شاهد تأکید می ورزد. همین مسئله سبب شد تا از معقول یا نامعقول بودن یک باور سخن بگوییم. پلنتینگا می گوید پذیرش چنین امری ما را گرفتار مواردی می کند که لازم است باوری ناموجه را موجه قلمداد کنیم. (1)

ذکر موردی که پلنتینگا در دو کتاب خود آورده، در جهت فهم مطالب سودمنداست: در یکی از تیمارستان های خیریه مسیحی، فردی وجود داشت که ادعا می کرد، روشی را برای تولید نسل غیرشهودی کشف کرده است. او ناراحت بود که چرا به دلیل این کشف بزرگ به او توجه چندانی نشده است. وی روش خود را تولید مثل چرخشی نامیده بود. ادعای او این بود که با استفاده ازاین روش می توان جمعیتی بسیار زیاد -مثلاً جمعیت شهری به بزرگی شیکاگو- به دست آورد. روش او این بود که ادعا می کرد می توان زنی را به طور معکوس با یک طناب به یک سقف آویزان کرد و با شدت هر چه بیشتر او را چرخاند. به این طریق بچه های فراوانی از زن خارج می شود که می تواند شهری به بزرگی شیکاگو را پر کند. حال به این نمونه دقت کنیم. در اینجا فردی که چنین ادعایی کرده است، تمام تلاش خود را مصروف داشته تا به وظیفه های معرفتی خود عمل کند و علاوه بر این، دلیلی را اقامه کند که مبتنی بر باورهای پایه نزد او باشد. مبناگروی سنتی خواهد گفت که باور این فرد، موجه است؛ زیرا به وظایف معرفتی خود عمل کرده است. اما واقعیت این است که این باور، باوری کاملاً ناموجه است که کسی آن را نمی پذیرد و علت ناموجه بودن آن نیز کاملاً آشکار است. بنابراین، مبناگروی سنتی که ما را گرفتار چنین موارد خلاف شهود می سازد، نظریه ای نادرست خواهد بود.

5- قرینه گرایی

اشاره

-2

وقتی بخواهیم از عقیده به علم برسیم و بتوانیم به جای «من عقیده دارم که الف ب است»، بگوییم «من علم دارم که الف ب است» به چه چبزی احتیاج داریم؟ یکی از شروط لازم «صدق» است. اما یک چیز دیگری نیز لازم است که اسم آن را می گذاریم x ؛ چون فعلاً نمی دانیم که چیست. در اینجا پرسشی به وجود می آید و آن اینکه چرا