معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 133

اگر تعبیر توجیه را کنار بگذاریم و بگوییم «ما ضمانت می کنیم» در اینجا ضمانت به چه معناست ضمانت -البته این تعبیر، بسیار عام است و جای آن از لفظهای دیگری می توان استفاده نمود- پلنتینگا می گوید: به معنای «شأن مثبت معرفتی». (1) عقیده صادق، باید یک شأن مثبت معرفتی، یعنی یک امتیاز معرفتی داشته باشد. (2) ازاین رو ایشان با استفاده از این تعبیر؛ از واژه های justification و justified کاملاً عدول می کند. با توجه به این گونه تعریف، از معرفت پلنتینگا در تعریف استاندارد و متعارف a true justified belief ، به جای justified ، واژه warranted را گذاشته و می گوید: [ a true warranted belief. ]او معتقد است علاوه بر اینکه باور باید صادق باشد. «ضمانت بخش» نیز باید باشد؛ یعنی دارای شأن مثبت معرفتی هم باشد.

منظور از شأن مثبت معرفتی چیست؟ دلیل یا چیزی غیر از دلیل و یا اعم از دلیل است؛ البته غیر از دلیل بودن در صورتی است که کسی بگوید استدلال حتی مصداقی از مصادیق ضمانت هم نیست؛ البته نظر پلنتینگا این است که استدلال از مصادیق ضمانت است، اما ضمانت (3) اعم از استدلال است؛ یعنی خیلی وقت ها شما استدلال هم ندارید، ولی با این حال می توانید بگویید که علم دارید؛ چون عقیده ای دارید که صادق است و چیز دیگری غیر از استدلال نیز به همراه دارد که در مجموع نشانگر «معرفت» است. (4)

البته اگر کسی پای چیز دیگری غیر از استدلال را به میان آورد، سخن او مستلزم آن است که از درون گرایی بیرون برود و وارد برون گرایی بشود و بدین صورت به دیدگاه قدمای مسلمان نزدیک می شود.

6- درون گرایی و برون گرایی

دو تعبیر «درون گرایی» (5) و «برون گرایی» (6) در حیطه های مختلف فلسفه به کار می رود که در اینجا به بررسی آنها از دید معرفت شناسی می پردازیم.

1- (1) . Epistemic positive status.
2- (2) . گاهی هم به جای epistemic از تعبیر cognitive استفاده می کند و می گوید cognitive positive status ، اما بیشتر epistemic به کار می برد.
3- (3) . Warrant.
4- (4) . النور استامپ و دیگران، درباره دین، ترجمه: مالک حسینی و دیگران، ص53 و54.
5- (5) . Internalism.
6- (6) . Externalism.