معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 14

به روایتی در این قسم جا می گیرد-، نظریه برون گرایانه «کارکرد صحیح» (1) است که مربوط به آلوین پلنتینگا است و به بررسی موضوع «ضمانت» (2) می پردازد.

نکته دیگر در مورد معرفت شناسی، اقسام معرفت شناسی است. «دکارت» بیشتر تلاش خود را متوجه این مسئله کرد تا ساختاری علمی مبتنی بر یقینیات فراهم آورد. «دیوید هیوم» نیز با همین انگیزه وارد کار شد؛ ولی به نتایجی رسید که تداوم آن را به صورت مکتوب در «مقالات کواین» (3) شاهدیم.

1- معرفت شناسی دینی

ای نوع معرفت شناسی دو گونه است: عام و خاص. معرفت شناسی عام، نظریه پردازی درباره معرفت را وجهه همت خود قرار داده است. این معرفت شناسی، به معرفت شناسی خاص نظر ندارد، بلکه اصل معرفت را می کاود؛ چنان که فلسفه، اصل هستی را محور مسائل خود قرار داده است، نه هستی خاص را. اگر معرفت شناسی سخن از معرفت در حوزه ای خاص را میان کشد، از نوع معرفت شناسی خاص بوده که طبعاً گونه ای از معرفت شناسی پسینی است. مثلا ًمعرفت شناسی علمی به بررسی معارف علمی و معرفت شناسی عرفانی، به شناخت معرفت ها و تجارب عرفانی و معرفت شناسی دینی به تبیین باورها و عقاید دینی می پردازد.

موضوع معرفت شناسی خاص یا معرفت شناسی مضاف، معارفی است که در حوزه خاصی مطرح می شوند. این گونه معرفت شناسی پسینی بوده و معرفت درجه دوم تلقی می شود، صفت پسین در اینجا، به معنای «بعد از معرفت» است؛ یعنی مسبوق به معرفت های دیگر است که به تجزیه و تحلیل آنها می پردازد. پس مراد از صفت پسین، «بعد از تجربه» (4) -که اصطلاحی کانتی است- نیست.

معرفت شناسی پیشین، پیش از خود معرفت خاصی ندارد، بلکه به نظریه پردازی معرفتی همت می گمارد. بنابراین می توان گفت معرفت شناسی عام، علمِ تولید کننده است و معرفت شناسی مضاف، مصرف کننده. معرفت شناسی عام، جایگاه نظریه پردازی

1- (1) . The Theory of External Proper functiuon.
2- (2) . Warrant.
3- (3) . W. V. Quine.
4- (4) . iori.