معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 143

وجود ما نوعی قوه شهود و آگاهی از خداوند به صورت طبیعی نهاده شده باشد که مانند قوه ادراک حسی در صورت وجود شرایط مناسب عمل کند، می پذیرد.

بنابراین، همان طور که با گشودن چشم خود در فضای روشن، میزی را با گلی زیبا در فضا می بینیم، همان طور در فضایی خالی از غرض ورزی و پیش داوری، دست خدا را در طراحی آن گل می بینیم.

بدین ترتیب پلنتینگا براساس مبنای تجربه دینی می کوشد تا «واقعاً پایه بودن» باور دینی را نشان دهد و از این طریق، معقولیت ایمان بدون دلیل به خداوند را نشان دهد.

تجربه حضور خداوند یکی از مهم ترین مبانی اعتقادات دینی بسیاری از مؤمنان در طول تاریخ بوده است. آنها همان طور که اعتقاد به وجود درختی در برابر دیدگان خود را به استناد درک مستقیم و تجربه حسی، موجّه می دانستند، اعتقاد به وجود خدا را هم به استناد تجربه دینی خود موجّه می دانستند. برای آنان پرسش از چگونگی توجیه اعتقاد دینی، پاسخی آسان داشته و نیازی به استدلال های پرپیچ و خم متکلمان و فیلسوفان ندانست. در درون سنت های مختلف دینی، گزارش های دل انگیزی از تجربه های مختلف دینی وجود دارد، ولی درجه تأکید برخی از سنت های دینی بر تجربه دینی و نقش انحصاری آن در توجیه اعتقاد دینی بیشتر است. «رادا کریشنان» می گوید:

قاطع ترین برهان بر وجود خداوند همان امکان تجربه و درک حضوری اوست. خدا یک داده (1) تجربی و محتوای عینی یک تجربه و حالت روحانی است (2).

در دهه های آغازین قرن بیستم که دوره شکوفایی مباحث فلسفه دین است، کمتر به نقش تجربه دینی در توجیه اعتقادات دینی توجه شده است. «استن» دو دلیل برای این موضوع ذکر می کند:

یکی اینکه در این دوره معمولاً تجربه دینی را ذهنی و فاقد جنبه های عینی و حکایی می دانستند؛ ازاین رو هر گز برای توجیه اعتقاد دینی به آن استناد نمی کردند. دیگر اینکه آن را چیزی مبهم و غیر قابل شناسایی می دانستند؛ ازاین رو در توجیه اعتقاد دینی، به آن بهایی نمی دادند. (3)

1- (1) . Given.
2- (2) . C. F. Taliaferro, Charles, Contemporary Philosophy of Religion, (Oxford, Blackwell, 1998), p. 246.
3- (3) . استن ام. دبلیو. اف، معرفت شناسی دینی، ترجمه: محسن جوادی، فصلنامه اندیشه دینی، شماره سوم و چهارم، 1379، ص34.