معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 148

مشابهی را ثبت نمی کند. نتیجه این خواهد بود که این باور که بنا به فرض مبناگرایان خطاناپذیر است، در واقع خطا و کاذب باشد.

اشکال دیگر این است که مگر باورهای ما تا چه اندازه پدیداری اند؟ حتی اگر فرض کنیم باورهای ما همگی پدیداری اند ولی ما از آن غافلیم، باید بگوییم در صورت تنبه به آنها باید آنها را شناسایی غیرپایداری کنیم و این کار البته بسیار دشوار است. مثلاً باور پدیداری ما هنگامی که در مقابل یک تابلو انتزاعی (1) ایستاده ایم؟ آیا می توانیم توضیح دهیم که آن نقاشی برای ما چگونه جلوه و نمود پیدا کرده است؟ اینها اشکالاتی است که باعث می شود چنین روایتی را از مبناگروی نپذیریم. (2)

2- معرفت از دیدگاه پلنتینگا

پلنتینگا برای اینکه شرط مقبولیت برای یک باور دینی را فراهم کرده باشد، یک دستگاه معرفت شناسی را به وجود آورد که معرفت شناسی اصلاح شده نام دارد. در معرفت شناسی پلنتینگا اعتقاد به وجود خداوند، بی نیاز از استدلال است؛ ازاین رو در نظر ایشان بحث از مضرّ بودن یا بی ارتباط بودن استدلال ها نسبت به اعتقاد به وجود خداوند نیست، بلکه عدم نیاز به استدلال در ایمان به خداوند مورد نظر است. ایشان برای فهم بهتر این نوع معرفت شناسی، از باورهای حسی مدد می جوید. نظر غالب این است که باورهای حسی انسان بی نیاز از استدلال هستند. هنگامی که صدایی را می شنویم، باوری در ما شکل می گیرد، پذیرش این باور ناشی از ارائه یک استدلال نیست، بلکه شنیدن، صدا باوری را در ما ایجاد می کند. رابطه ما با باورهای حسی به ما کمک می کند که فهم بهتری از این نوع ایمان گروی، داشته باشیم؛ ازاین رو می توان گفت که این نوع ایمان گروی رابطه انسان را با باور به وجود خداوند، همانند رابطه انسان با باورهای حسی می داند.

پلنتینگا در مسئله صدق نیز توافق خود را با عموم نشان می دهد. وی این را قبول دارد که صرف باور صادق برای تشکیل معرفت، کفایت نمی کند. مثلاً حدس صائب، باور صادق است، اما به آن معرفت نمی گویند. معرفت به چیزی بیش از باور صادق نیاز دارد. (3)

1- (1) . Abstract.
2- (2) . محمدعلی مبینی، عقلانیت باور دینی از دیدگاه پلنتینگا، ص126.
3- (3) . Alvin Plantinga, Warrant the Carrent Dabete, pp. v-vi.