معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 152

هستیم که وجود ذهن های دیگر را برای ما یقینی سازد. متأسفانه چنین استدلالی وجود ندارد. در اینجا چه باید کرد؟ هنگامی که به مردم مراجعه می کنیم درمی یابیم که همه آنان بدون اینکه استدلالی غیرقابل خدشه داشته باشند، وجود ذهن های دیگر را پذیرفته اند. پذیرش چنین باوری از سوی مردم، با توجه به عدم وجود استدلال خدشه ناپذیر، امری نامعقول نیست. به بیان دیگر، پذیرش چنین باوری سبب نمی شود که مردم را نامعقول بنامیم. (1)

پلنتینگا همین مطلب را در باب اعتقاد به وجود خداوند نیز ذکر می کند و می گوید: همان گونه که اعتقاد مردم به وجود ذهن های دیگر، غیر از خود، امری نامعقول نیست، پذیرش وجود خداوند نیز با توجه به عدم وجود استدلال یا استدلال های خدشه ناپذیر، نامعقول نیست.

اکنون این سؤال مطرح می شود که معقولیت دقیقاً به چه معناست؟ براساس تصور رایجی که در حوزه امور نظری وجود دارد، معقولیت عبارت است از تناسب دلیل و مدعا. به بیان دیگر مدعایی معقول و خردپسند است که مبتنی بر دلایل و قراین متناسب و درخور باشد. این تعریف، متضمن محتوایی دستوری نیز هست؛ بدین معنا که پای ادعایتان را به اندازه گلیم شواهد و قراین دراز کنید. (این تصور از معقولیت را قرینه گرایی نامیده اند).

از دیدگاه پلنتینگا می توان این سخن را در قالب استدلال نیز قرار داد:

الف) اگر باور من به وجود ذهن های دیگر، معقول باشد، باور من به وجود خداوند نیز معقول است؛

ب) اما باور من به وجود ذهن های دیگر معقول است؛

پس باور من به وجود خداوند نیز معقول است.

ب) معرفت شناسی اصلاح شده در قالب توجیه

پلنتینگا در مقاله «اشکال اصلاح گرایانه به الهیات طبیعی»، به گونه ای دقیق تر به مسئله باورهای دینی و بی نیازی آنها از استدلال می پردازد. او در کتاب خداوند و دیگر اذهان،