معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 157

از دیدگاه او افرادی همچون دکارت و آکویناس، مبناگرایانی قوی هستند، اما طرفداران معرفت شناسی اصلاح شده، مبناگرایانی ضعیف اند. وجه اشتراک مبناگروی قوی و ضعیف آن است که هر دو نظریه معتقدند که برخی از باورها پایه اند و برخی مبتنی بر باورهای دیگرند که در نهایت، به باورهای پایه ختم می شود. مهم ترین نقطه افتراق دونظریه، در نوع باورهایی است که مبناگرایان سنتی، همچون آکویناس، لاک و دکارت، پایه تلقی می کنند.

بیان یک اشکال معروف و پاسخ به آن، فهم دقیق تری از معرفت شناسی اصلاح شده در اختیار ما قرار خواهد داد.

یکی از اشکالات مهمی که مخالفان معرفت شناسی اصلاح شده بر آن گرفته اند، اشکالی است که پلنتینگا تحت عنوان «کدو تنبل بزرگ» (1) از آن یاد می کند. (2) این اصطلاح برای آشنایان به فرهنگ مسیحی تا حدی روشن کننده نوع اشکال است. برخی افراد، بدون هر گونه دلیلی معتقدند که کدو تنبل بزرگ، هر ساله، در جشن اولیا (3) بازمی گردد. این اعتقاد، اعتقاد به امری دروغین است. اشکال کدو تنبل بزرگ، بیانگر این مطلب است که اگر ملاکی برای گزاره های پایه ارائه نشود، هر شخصی می تواند گزاره ای را که به آن اعتقاد دارد، به

نحوی صحیح پایه بداند. اگر قراراست که ملاک پایه بودن یک گزاره را به کناری نهیم و از پایه بودن گزاره «خداوند وجود دارد» و پایه بودن باور به آن سخن بگوییم، لازم می آید که باور افراد به آیین هایی دروغین همچون «وودو» (4) یا «طالع بینی» نیز باوری پایه باشد و بتوان گزاره های این دو حیطه را به نحوی صحیح، پایه قلمداد کرد.

1- (1) . The great pumpkin objection.
2- (2) . «کدو تنبل بزرگ» اشاره به داستانی است که در آن «قهرمان کودک داستان معتقد است هر سال در کشتزار کدو تنبل، در آخرین شب مهر ماه، یک کدو تنبل بزرگ ظاهر می شود. در جایی از داستان، قهرمان کودک در شب موعود به کشتزار می رود و در انتظارآمدن کدو تنبل بزرگ به تاریکی چشم می دوزد». منتقدان آرای پلنتینگا مدعی اند که بنا بر مبنای وی اگر به دلیل شرایط محیطی و ذهنی خاص کسی احساس کند که کدو تنبل بزرگ را به چشم می بیند و در نتیجه باور کند که کدو تنبل بزرگ به کشتزار آمده است، در آن صورت این اعتقاد واقعاً پایه خواهد بود. این مثال در نقد آرای پلنتینگا به نمونه ای مصطلح تبدیل شده است. (محمدگری لگنهاوزن، «تبیین تجربه های دینی»، ترجمه: محمد رضا اثنی عشری، کیان، سال دوم، شماره 9، مهر و ابان71، ص34 - 30).
3- (3) . Halloween.
4- (4) . Voodoo.