معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 161

معیارهای عقل نظری فاقد صلاحیت ارزیابی آن است، هر چند ممکن است تقابلی بین آن و احکام عقلی نباشد. برای نمونه می توان «ترتولیانوس» متأله بزرگ قرن سوم میلادی را یکی از چهره های عمده بیان اول از ایمان گرایی دانست؛ زیرا وی معتقد است که اعتقاد دینی هم در ورای عقل و هم برخلاف آن است.

اما بسیاری از ایمان گرایان وابسته به جنبش اصلاحی مسیحیت، بیان دوم را که به ایمان گرایی معتدل (1) معروف است، می پذیرند. در دوران اخیر فیلسوف سرشناس اگزیستانسیالیست، «سورن کی یرکگور» را می توان مدافع بیان اول و فیلسوف برجسته معاصر «لودویگ ویتگنشتاین» را مدافع بیان دوم دانست. (2)

2- ماهیت ایمان از دیدگاه پلنتینگا

برای جلوگیری برخی از سوءفهم ها، به بررسی مختصر ماهیت ایمان از دید پلنتینگا می پردازیم، زیرا امکان تحقیقی کامل در باب ماهیت و تجلیات ایمان نیست؛ ازاین رو توجه خود را به روشن ساختن هسته ایمان معطوف می کنیم.

از آنجا که این ایمان مسیحی است که ما به طور خاص در ذهن داریم به نظر می آید که مناسب است به جای کنکاش در استعمال معمولی واژه ایمان و سپس تعریف عبارت اشتقاقی ایمان مسیحی، از دیدگاه خود پلنتینگا آغاز کنیم. در مقاله های پلنتینگا بحث های زیادی در مورد ماهیت عقلانیت صورت گرفته است، ولی بحث ایمان به عنوان بحثی مستقل، کمتر در آثار وی به چشم می خورد. او تنها در آخرین اثر خود یعنی «باور مسیحی دارای ضمانت» (3) سرفصل مستقلی را به این عنوان اختصاص داده است؛ (4) البته شاید بتوان تعریفی را که وی از belief in ارائه می دهد با تعریف ایمان (5)

1- (1) . Moderate fideism.
2- (2) . درباره دو دیدگاه متفاوت از ایمان گرایی رجوع کنید به: - آلوین پلنتینگا، عقل و ایمان، ترجمه: بهناز صفری، ص202 به بعد؛ - محمد لگنهاوزن، ایمان گرایی، ترجمه سید محمود موسوی، مجله نقد و نظر، 1374، ش 3و4، ص121 - 104؛ - عبدالرسول بیات و دیگران، درآمدی بر مکاتب و اندیشه های معاصر، نشر اندیشه و فرهنگ دینی، چاپ اول، 1381، ص71 - 64؛ - نرگس نظرنژاد، آیا ایمان به خدا عقلانی است؟، نشر دانشگاه الزّهراء علیها السلام ، چاپ اول، 1382، ص40 - 37؛
3- (3) . Warranted Christian Belief.
4- (4) . Alvin Plantinga, Warranted Christian Belief, (Now Faith is the substance of things hoped for, the evidence of things not seen) pp 246-249.
5- (5) . Faith.