معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 169

4- جمع بندی دیدگاه آلوین پلنتینگا

اشاره

چنان که اشاره شد پلنتینگا طرفدار مبناگرایی است -با تبیینی که خود از این رویکرد دارد- و معتقد است تجربه دینی، اعتقاد به وجود خداوند را عقلانی می کند، حتی اگر هیچ گونه قرینه مؤید و پشتیبانی در کار نباشد؛ وی این رویکرد را معرفت شناسی اصلاح شده (1) می نامد. پلنتینگا در این راه بسیار هوشیارانه و منطقی گام برمی دارد؛ یعنی چندان ساده دل نیست که مفهوم تجربه را چنان گسترش دهد که شامل تجربه دینی نیز بشود و بعد نتیجه بگیرد تجربه های دینی پشتیبان معرفت های دینی اند، همان گونه که تجربیات حسی، مؤید باورهای تجربی اند.

از نظر پلنتینگا، صورت های سنتی مبناگرایی اشکال دارند. مبناگرایان سنتی می گفتند هر باوری باید با یک سری ارجاعات، به درختی موجه شود که ریشه هایش یا به باورهایی می رسد که بدیهی اند، یا به باورهایی که از راه ادراک مستقیم تولید می شوند. پلنتینگا می گوید، گستره وسیعتری از باورها وجود دارد که می توانند این مواضع و موقعیت های پایانه ای (2) را اشغال کنند. او باورهایی را ذکر می کند که انسان می تواند به آنها برسد بدون اینکه آنها را به باورهای قبلی ارجاع دهد. مثلاً سه گزاره زیر را در نظر بگیریم:

1. من درختی را در مقابل خود می بینم (ادراک حسی)؛

2. امروز صبح، صبحانه نیمرو خوردم. (باور مبتنی بر حافظه)؛

3. آن فرد عصبانی است. (باوری راجع به اندیشه و احساس دیگری). (3)

1- (1) . Reformed epistemology.
2- (2) . Terminal positions.
3- (3) . نرگس نظرنژاد، آیا ایمان به خدا عقلانی است؟، ص122.