معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 171

از جایگاه چندانی برخوردار نیستند. به نظر می رسد نوع نگرش پلنتینگا نیز با توجه به سیطره معرفت شناسی در فلسفه های تحلیلی عصری که در آن زندگی می کنیم، کاملاً طبیعی است.

پلنتینگا مباحث سلبی را در حیطه باورهای دینی، ضروری می داند. از دیدگاه پلنتینگا، فرد متدین لازم است به موارد نقضی که بر باورهای او وارد می شود -مواردی مثل مسئله شر- پاسخ گوید تا صدق باورهای پایه خود را تثبیت کند. (1)

پلنتینگا معتقد است که در گذشته اگر کسی می خواست به وجود خدا اعتقاد یابد، باید به براهین عقلانی اثبات وجود خدا متوسل می شد، ولی اکنون می توان این قرینه گرایی را در مورد خدا انکار کرد و با وجود این، به خدا اعتقاد داشت و این اعتقاد هم به طور کامل عقلانی و به جا باشد؛ حتی اگر هیچ برهانی برای آن نداشته باشیم؛ همان طور که شما می توانید به نحو کاملاً عقلانی، وجود افراد دیگر یا وجود میز و صندلی مقابل خود را باور داشته باشید، بدون اینکه برهان و استدلال قاطعی برای آن در اختیارتان باشد. البته این بدان معنا نیست که استدلال، کارگر و مؤثر نیست. چون ممکن است براهین خیلی قوی هم در مورد آنها داشته باشیم؛ ولی به آنها نیازی نیست؛ بنابراین مقصود این نیست که نمی توان وجود خدا را اثبات کرد، بلکه منظور آن است که به استدلال و برهان نیازی نیست. پلنتینگا می گوید:

من شخصاً معتقدم که براهین اقامه شده برای اثبات وجود خدا دارای ارزش و قوت هستند؛ ولی برخلاف براهین ریاضی به حد برهان و اثبات الزام آور نمی رسند. به هرحال پایه بودن اعتقاد خدا به این معناست که بدون ابتناء بر قضایای دیگر، پذیرفته شده باشد؛ البته غیر عقلانی نیز نباشد. (2)

چنان که گفته شد، پلنتینگا استدلال را رد نمی کند و آن را پشتوانه معتبری برای باور می داند. خود وی نیز در جاهای گوناگون تلاش می کند برای وجود خدا استدلالی معتبر فراهم کند و به شبهه های موجود در این زمینه پاسخ دهد. او در یک کتاب خود فقط به مسئله شرور پرداخته و گفت وگوهای خود را به صورت کاملاً استدلالی ارائه کرده