معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 184

تجربه ای از خدا دارد، وجود او را در خارج پیش فرض، مسلم و مفروض قلمداد کرده است و لازم نیست وجود او را اثبات کند، بلکه وجود او بدیهی است. بدین ترتیب حامیان هر دو دیدگاه بر این باورند که مجموعه معارف بشری بر اصولی بی نیاز از اثبات و استدلال، مبتنی است.

به نظر می رسد در این اظهارنظر، گام هایی به سوی نگرش اندیشمندان مسلمان برداشته شده، ولی در عین حال تفاوت هایی با دیدگاه آنان دارد. متفکران اسلامی اصل وجود خارجی را، صرف نظر از خصوصیات آن - مانند مادی و مجرد بودن و... - بدیهی می دانند و روشن است که اصل بدیهی با پیش فرض تفاوت دارد. افزون بر این، بزرگان فلاسفه اسلامی همچون ابن سینا و صدرالمتألهین، معتقدند که اذعان به وجود مصادیق محسوسات در خارج، بدیهی نیست و احتیاج به استدلال عقلی دارد. اما مسئله وجود خداوند، گرچه به نظر می رسد بدیهی بوده و بلکه معرفت به او شهودی و حضوری است، ولی این معرفت، شخصی است و نمی توان آن را به دیگران انتقال داد؛ زیرا برای انتقال به دیگران باید از علم حصولی بهره گرفت و به اثبات آن پرداخت. بنابراین براساس علم حضوری، معرفت به خدا احتیاج به استدلال ندارد، ولی معنای آن این نیست که وجود خداوند به عنوان پیش فرض و مفروض تلقی شود.

4- جمع بندی دیدگاه پلنتینگا

به نظر پلنتینگا در تضمین باور دینی مسیحی، گامی چندان دورتر از ایمان گرایی برنمی دارد. این مطلب از دو نکته در کتاب باور مسیحی دارای ضمانت، قابل فهم است. چنان که می بینیم، پلنتینگا تأکید ویژه ای بر این مطلب دارد که باور دینی مسیحی - هم جزء مشترکش با ادیان دیگر و هم جزء خاص آن - در صورتی که صادق باشد، تضمین خواهد داشت. از طرف دیگر وی همواره تکرار می کند که این باور، صادق است و آنان که همچون فروید و مارکس، آن را کاذب دانسته اند، آن را فاقد ضمانت خواهند دانست. اما بعید است که با تکرار این مطلب - که باور دینی مسیحی، صادق است -، بتوان با او همراه شد. به راستی چه دلیلی برای التزام به این سخن پلنتینگا وجود دارد. به علاوه، اگر بخش مربوط به ناقض های باور مسیحی را مروری دوباره کنیم، می فهمیم