معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 185

که وی حاضر نمی شود نفی آنها را برای تضمین باور دینی لازم بداند. از نظر پلنتینگا، نفی ناقض ها تنها برای پابرجا ماندن در خصوص صدق مفروض و از پیش در نظر گرفته شده آنها لازم است. در واقع، وی از ابتدا فرض کرده که باور مسیحی از ناقض ها در امان هستند؛ ازاین رو می تواند با ضمانتی که از راه مدل آکوئیناس - کالون برای آن فراهم نموده است، معرفت و علم تلقی شود. همچنین وی نمی پذیرد که اعتراض به «حق بودن» باور دینی، بتواند مستقل از مسئله صدق مطرح باشد. این بدین معناست که هر گونه اعتراضی به اعتبار معرفتی باور دینی، مسبوق به کاذب دانستن باور دینی است. اما از جنبه دیگر، می توان گفت که معرفت تلقی کردن باور دینی نیز نیازمند صدق آن باور است.

ما حتی اگر بپذیریم که باور دینی به واسطه مدل آکوئیناس - کالون ضمانت دارد، برای صدق آن نیازمند به استدلال و دلیل هستیم؛ دست کم دفع ناقض هایی که صدق باور دینی را هدف قرار داده اند، نیازمند استدلال و قرینه است. البته پلنتینگا بیان می کند که پایه ای بودن باور، ربطی به دفع ناقض های آن ندارد. اما با کمی تأمل می توان دریافت که در صورت آگاهی از اعتراضات و اشکالات اعتقاد دینی خود، دیگر نمی توان به باور دینی خود به صورت پایه ای معتقد بود؛ ازاین رو، اعتقاد پایه ای به باور دینی - دست کم در دفع اعتراضات - نیازمند استدلال و قرینه است.

ممکن است کسی معترض شود که جای دادن پلنتینگا در سنت ایمان گرایانه، در صورتی مقبول می باشد که بتوان وی را در یکی از دیدگاه های ایمان گرایانه موجود جای داد. پیش تر دیدیم که وی با ذکر معانی ایمان گرایی و مخالفت با عقل، خود را با هیچ یک از این دیدگاه ها موافق ندید. پس چگونه می توان تعریفی از ایمان گرایی عرضه کرد که دیدگاه های پلنتینگا را نیز دربرگیرد؟

در پاسخ، ابتدا باید ایمان گرایی را دیدگاهی تلقی کنیم که سرنوشت ایمان را با عقل و دلایل عقلی، یا به تعبیری مناسبتر، قراین گزاره ای، قابل تشخیص نمی داند. در این صورت، باید گفت که وی با فرض صدق باور دینی مسیحی، سخن گفتن عقل و تمسک به دلایل را، در معرفت خواندن اعتقاد دینی، بوالفضولی عقل تلقی می کند. وی نمی پذیرد که معرفت بودن اعتقادات دینی ما، با وساطت عقل و دلایل گزاره ای باشد.