معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 191

گرایش های فطری انسان آن دسته از تمایل های بشری اند که او را به سوی یک سلسله حقایق متعالی و ارزشی برمی انگیزاند. انسان براساس این تمایل فطری حقایق متعالی را دوست دارد و به آنها گرایش دارد، هر چند به دلیل فراهم نبودن شرایط یا وجود موانع نتواند آنها را تحقق ببخشد. روان شناسان این گونه تمایلات را تمایلات عالی انسانی نامیده اند. احساس یا میل حقیقت جویی، احساس یا میل زیبایی دوستی، احساس یا میل اخلاقی یا خیرخواهی، و احساس یا میل قدسی، برجسته ترین تمایلات عالی انسانی به شمار آمده اند.

می توان گفت بازگشت همه تمایلات عالی روح انسان به یک تمایل فطری است که عبارت است از تمایل کمال خواهی. اگر انسان جویای حقیقت است و فضیلت و نیکی را می ستاید و می پسندد و به امر مقدس و متعالی، عشق می ورزد و زیبایی را دوست دارد، بدین جهت است که همه اینها مظاهر و مصادیق کمال وجودی به شمار می روند و چون انسان فطرتاً کمال جو و کمال خواه است، آنها را می پسندد و می خواهد. (1)

پلنتینگا در تهیه تضمین باور دینی «خدا وجود دارد»، تمسک به قوه یا حس خداشناسی ای داشت که زمینه آن، سخنان کالون بود. پلنتینگا به این مطلب اشاره کرد که خداوند در همه انسان ها، حسی قرار داده تا باورهایی ناظر به خودش تولید کند. این قوه، چند ویژگی دارد که زمینه های بحثی مشابه را در فرهنگ اسلامی تقویت می کند. نخستین ویژگی این حس یا قوه این است که از طرف خدا و به هنگام خلقت انسان در او تعبیه شده است. ویژگی دوم این قوه این است که باورهای ناظر به خدا را تولید می کند. پلنتینگا در نخستین ویژگی این قوه، به این مطلب اشاره داشت که احکام حس خداشناسی، به طور پایه ای و بدون شکل گیری استنتاج فراهم می شود. به علاوه، او بیان کرد که احکام این حس، نه تنها پایه، بلکه واقعاً پایه شمرده می شوند. همچنین این قوه، قوه ای است که تحت تأثیر نوع رفتار بد انسانی قرار می گیرد و به تعبیری آلوده می شود؛ به گونه ای که ممکن است کارکرد اولیه خود را نداشته باشد.

پلنتینگا احکام این قوه یا حس را ناشی از کارکرد طبیعی آنها دانست. این بدانا معناست که سلامت این قوه، اقتضای تولید احکام ناظر به خدا را دارد. همچنین پلنتینگا اشاره می کند