معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 2

خویشتن می یافت و با عطش فطری در پی آن می رفت تا با رسیدن به زلال آن، این عطش را برطرف و خود را سیراب کند؛ ازاین رو، جامعه شناسان و مردم شناسان، با اینکه در قرون گذشته از انسان به موجود «مستوی القامه» و «ابزارساز» و «سیاست ورز» تعبیر می کردند، اما امروزه از او به عنوان موجودی «ایمان ورز» سخن می گویند. از آنجا که دین خواهی در متن خلقت انسان نهاده شده است، «پیتر ال برگر» از جامعه شناسان برجسته جهان می گوید:

باید اذعان داشت که نمی توان گفت: ما در جهان سکولار زندگی می کنیم؛ [زیرا] جز چند مورد استثنا، جهانی که ما در آن زندگی می کنیم -همانند گذشته- آکنده از احساسات دینی است و در برخی مناطق، این احساسات بسی بیشتر از گذشته است. (1)

با اینکه برخی از مکاتب می کوشند ایمان را ضد علم، عقل و عقلانیت، معرفی کنند، دین با عبور افتخارآمیز از این موانع، حقیقت خود را روشن کرده و معلوم شده آنچه آنها ضد علم، عقل و عقلانیت پنداشتند، دینی بوده که خودشان با تحریف حقایق، آن را کاملاً واژگون جلوه داده بودند.

سخن از عقل و ایمان و طرح مسئله تعارض و عدم تعارض میان این دو نشان دهنده این واقعیت است که یک بُعد وجودی آدمی «خردورزی» و بُعد دیگر او «ایمان ورزی» است. آدمی همواره خواسته است برای باورهایش توجیه و دلیل بیاورد و یا به مدد ایمان، عقل را راه تازه بنماید و بر او نکته ناشنیده بخواند. اما بروز خارجی این عمل و دوگانگی مظاهر این دو بعد وجودی، به گونه ای بوده که تاریخ اندیشه به طرح «مسئله تعارض یا عدم تعارض» آنها انجامیده است. دامنه نوسان آرا و داوری ها در این زمینه، طرحی دل انگیز از تکاپوی اندیشه را به نمایش می گذارد؛ به طوری که در این طرح کلی، از وحدت و یکسانی آنها و نیز از تعارض و تقابل اساسی آنها سخن گفته شده است. به عبارت دیگر، شاهد نفی یکی و اثبات دیگری و نیز در برخی موارد شاهد تعلیق و در پرانتز نهادن اصل مسئله هستیم. این امر حتی در مواردی افراطی، به طرح تقابل انسان و خدا انجامیده است؛ تا آنجا که برخی اندیشمندان برای رفع توهم در تقابل فهم انسان و آنچه خداوند آورده (ایمان)، گفته اند: