معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 206

می داند. اعتقاد به رستاخیز در مفهومی قرآنی -که همان «إِنّا لِلّهِ وَ إِنّا إِلَیْهِ راجِعُونَ» ، است- فطری است. (1) بنابراین، هم شناخت انسان از خدا و هم گرایش به خدا، هر دو فطری اند.

نظریه فطرت در اندیشه اسلامی، نظام آفرین و مبنایی است. بسیاری از مسایل کلامی نوین در دین شناسی، خداشناسی، انسان شناسی، فلسفه اخلاق، معرفت شناسی، تعلیم و تربیت و مسئله آزادی بر نظریه فطرت استوارند و رهیافت استاد به نظریه فطرت، رهیافت درون دینی است؛ یعنی آن را از معارف اسلامی، قرآن و سنت برگرفته و با روش ها و ابزارهای تحلیلی سعی در نظریه پردازی در خصوص آن کرده است. به دلیل مبنایی بودن نظریه فطرت، نقد این نظریه می تواند مبنایی ترین چالش را در اندیشه استاد مطهری به وجود آورد و عدم فهم دقیق آن سبب می شود که نظام معرفتی استاد مطهری در دین شناسی، در هاله ای از ابهام بماند.

1- مقایسه نظریه فطرت بین دیدگاه استاد مطهری و پلنتینگا

نظریه فطرت محدود به حوزه شناخت است. فطرت شناخت، با آرای معرفت شناسان قابل مقایسه است. این نظریه را می توان - در پاسخ به موجّه بودن معرفت - به دیدگاه های مبناگروی، در برابر انسجام گروی و متن گروی، متعلق دانست؛ ازاین رو، با نظریه های مبناگروی، یعنی مبناگروی سنتی و مبناگروی نوین و اصلاح شده قابل مقایسه است.

نظریه فطرت در سطح خداشناسی نیز قابل ملاحظه است. مواجهه انسان با خدا، براساس دیدگاه فطرت انگاری استاد مطهری، تفسیر خاصی می یابد. انسان فطرتاً خدا آشناست و فطرتاً خداپرست است. خداشناسی و خدا پرستی دو مصداق بارز فطرت حقیقت جویی و عشق و پرستش اند.

نظم حیرت انگیزی در میان است: آدمی سرشت خود را خداجو می یابد و در فطرت خویش او را می یابد و فطرتاً نیز طالب امری است که او را با همین فطرت می شناسد. خداجویی کششی است که خداوند خود در فطرت آدمی نهاده است. او نیز انسان را دوست دارد و ازاین رو پرستش صبغه ای خدایی دارد.