معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 210

و محیط مناسب یا نامناسب تربیتی و افرادی همچون پدر، مادر، معلم و دوست از اهمیت بسزایی برخوردارند، و اساسی ترین عامل، تعالیم انبیا و فرمان برداری بشر از دستورات آنهاست.

- شناخت فطری انسان از خداوند، نافی استدلال بر وجود خدا نیست. استدلال بر وجود خدا نقش منبّه و مؤید را داراست و بیش از آنکه اثبات کننده وجود خداوند باشد، زمینه ساز نقض شبهات مختلف بر وجود او می باشد.

- وجود فطرت به طور متقن، موجّه کننده شناخت خداوند است، اما شاید بتوان آن را دلیلی بر صحت برخی دیگر از باورهای دینی از جمله معاد یا اصل دین و حتی دین اسلام قلمداد کرد.

- دین اسلام در ارائه چنین نگاهی از انسان به عنوان موجودی دارای فطرت الهی نقش کلیدی دارد و شاید بتوان قرآن را نخستین کتابی دانست که به صراحت، دینداری انسان را امری فطری قلمداد می کند. (1)

برخی از مشابهت های موجود میان اندیشه های استاد مطهری و معرفت شناسی اصلاح شده را در خلال عبارت هایی از مؤسس این مکتب (کالون) می یابیم. او در جایی چنین آورده است:

یک نوع آگاهی از خداوند در ذهن بشر، و البته به صورت غریزه ذاتی، تحقق دارد. ما این امر را، چیزی فراتر از بحث و مجادله در نظر می گیریم. خداوند، برای بازداشتن افراد از پناه بردن به عذر غفلت، نوعی درک از عظمت الهی را در هر بشری به ودیعه نهاده است.... ازاین رو از آنجا که تک تک افراد، می داند که خدایی وجود دارد و خداوند خالق اوست، هر فردی با گواهی خود محکوم خواهد شد، زیرا که آنان موفق به حرمت نهادن به او و وقف کردن زندگی خود در راه اراده او نشده اند. اگر قرار است که جایی، به دنبال غفلت از خدا باشیم، مطمئناً فردی می تواند موردی از آن را در میان توده های عقب مانده و کسانی که بسیار از تمدّن به دورند، بیابد، اما در عین حال، همان گونه که کافر مشهور گفته است هیچ امتی، آن قدر بی فرهنگ نیست و هیچ مردمی آن قدر وحشی نیستند که اعتقادی راسخ به وجود خداوند نداشته باشند. به همان اندازه محکم که مفاهیم روزمره، ذهن همه را دربرگرفته است و بسیار راسخ که در قلب همگان به ودیعه نهاده شده است؛