- اشاره 1
- پیشگفتار 1
- مسئله عقل و ایمان در گذر تاریخ 4
- چرا مطهری و پلنتینگا؟ 5
- بخش اول: کلیات 11
- اشاره 11
- اشاره 12
- 1- معرفت شناسی 12
- 1- معرفت شناسی دینی 14
- الف) در مبانی فلسفه دین 16
- 3- نقش معرفت شناسی در فلسفه دین 16
- 2- رابطه معرفت شناسی با فلسفه دین 16
- ب) در مسائل فلسفه دین 17
- اشاره 18
- 2- مفهوم شناسی 18
- 1- تعریف لغوی و اصطلاحی عقل 18
- 2- اقسام عقل 21
- 3- تعریف لغوی و اصطلاحی ایمان 24
- 4- انواع ایمان 25
- اشاره 26
- 3- سیر تاریخی و رویکردهای عقل و ایمان در اسلام و غرب 26
- اشاره 26
- 1- مسئله عقل و ایمان در اسلام 26
- اشاره 27
- الف) عقل و ایمان از دیدگاه متکلمان 27
- دوم) رویکرد اهل حدیث 28
- یکم) رویکرد شیعه 28
- سوم) رویکرد معتزله 29
- چهارم) رویکرد اشاعره 30
- ب) عقل و ایمان از دید فیلسوفان 31
- 2- مسئله عقل و ایمان در غرب 34
- اشاره 38
- اشاره 38
- 1- رویکرد عقل گرایی حداکثری 38
- 4- رهیافتی بر دیدگاه های رابطه عقل و ایمان در غرب 38
- اشاره 40
- نقد و بررسی عقل گرایی حداکثری 40
- 2- رویکرد ایمان گرایی 40
- ارزیابی دیدگاه ایمان گرایی 41
- اشاره 42
- 3- رویکرد عقل گرایی انتقادی 42
- بررسی و ارزیابی عقل گرایی انتقادی 43
- 4- رویکرد عقل گرایی اعتدالی 45
- نتیجه گیری 48
- اشاره 50
- بخش دوم: ایمان و عقل در نگاه شهید مطهری 50
- 1- استاد مطهری و عقل و ایمان 51
- نگاهی گذرا به زندگی استاد مطهری 51
- اندیشه ها و جایگاه علمی استاد مطهری 53
- اشاره 53
- الف) ساحت عقلی 53
- ب) ساحت ایمانی 54
- استاد مطهری و فلسفه 55
- موضع معرفت شناختی استاد مطهری در کلام جدید 60
- اشاره 64
- 2- حقیقت و ماهیت عقل از دیدگاه استاد مرتضی مطهری 64
- اشاره 67
- عوامل انکار دین از جانب عقلا در بیان استاد 67
- ب) نقش محیط زندگی در افکار دین 68
- الف) کج فهمی معارف دین 68
- ج) حکم عقل و حکم عاطفه 70
- د) علم و ایمان 70
- اشاره 71
- تصدیق دین از جانب عقل 71
- الف) عقل و اصول دین 71
- ب) عقل و احکام فرعی 72
- اشاره 73
- عقل گرایی استاد مرتضی مطهری 73
- ج) عقل و اخلاق 73
- اشاره 75
- الف) لغزشگاه ها و محدودیت های عقل 75
- یکم) لغزشگاه های عقل 75
- دوم) رویکرد عقل به دین 79
- سوم) محدودیت های عقل 81
- چهارم) مضرات عقل 83
- ب) تبیین چگونگی منبع بودن عقل 85
- 1- معنای ایمان 88
- 3- حقیقت و ماهیت ایمان از دیدگاه استاد مطهری 88
- اشاره 88
- اشاره 88
- ب) نظریه معتزله 89
- الف) نظریه اشاعره 89
- ج) نظریه مرجئه 90
- د) نظریه متکلمان شیعه 91
- ه) نظریه فیلسوفان 92
- و) نظریه عارفان 92
- ز) نظریه استاد مطهری 93
- 2- ابعاد ایمان از دیدگاه شهید مطهری 96
- اشاره 97
- 3- جایگاه ایمان در منظر استاد مطهری 97
- الف) ایدئولوژی و ایمان 98
- ب) متعلق ایمان 99
- ج) مراتب ایمان 100
- 4- رابطه ایمان و عمل 101
- 5- کارکردهای ایمان 105
- اشاره 108
- 4- رابطه عقل و ایمان از دیدگاه استاد مطهری 108
- 1- فطرت، نقطه اشتراک مطهری و پلنتینگا 111
- اشاره 111
- الف) فطرت شناخت 112
- ب) فطرت گرایش 112
- روش استاد در اثبات فطریات 113
- 2- کارکرد معرفتی نظریه فطرت از دیدگاه استاد مطهری 114
- اشاره 115
- بخش سوم: ایمان و عقل در نگاه پلنتینگا 115
- 1- دیدگاه آلوین پلنتینگا نسبت به عقل و ایمان 116
- 1- دیباچه 116
- 2- نگاهی گذرا به زندگی آلوین پلنتینگا 117
- معرفت شناسی صورت طبیعی یافته 121
- 3- سیر تاریخی معرفت شناسی اصلاح شده 121
- اشاره 126
- 4- ویژگی های مبناگروی سنتی 126
- نقد مبناگروی سنتی 129
- اشاره 130
- 5- قرینه گرایی 130
- اشکال پلنتینگا به قرینه گرایی 132
- 6- درون گرایی و برون گرایی 133
- اشاره 139
- 2- معرفت شناسی اصلاح شده 139
- 1- مبناگروی پلنتینگا 144
- 2- معرفت از دیدگاه پلنتینگا 148
- 3- معرفت شناسی اصلاح شده در قالب معقولیت، توجیه و تضمین 150
- الف) معرفت شناسی اصلاح شده در قالب معقولیت 150
- اشاره 150
- ب) معرفت شناسی اصلاح شده در قالب توجیه 152
- ج) معرفت شناسی اصلاح شده در قالب ضمانت 153
- 4- پایه بودن باور به وجود خدا 156
- 3- ایمان گرایی 160
- 1- انواع ایمان گرایی 160
- 2- ماهیت ایمان از دیدگاه پلنتینگا 161
- 4- جمع بندی دیدگاه آلوین پلنتینگا 169
- اشاره 169
- نقد و بررسی 172
- اشاره 174
- بخش چهارم: همسانی ها و ناهمسانی های دیدگاه استاد مطهری و آلوین پلنتینگا 174
- 1- تفاوت های اسلام و مسیحیت در مسئله عقل و ایمان 175
- اشاره 175
- 1- اشتباهات کلیسا از دیدگاه استاد مطهری 177
- 2- مقایسه مبناگروی پلنتینگا با مبناگروی مسلمانان 179
- 3- مبانی معرفت شناختی باورهای دینی در مبناگروی فیلسوفان مسلمان 182
- 4- جمع بندی دیدگاه پلنتینگا 184
- 5- ارزیابی دیدگاه پلنتینگا 187
- 1- بحث فطرت به مثابه نقطه اشتراک دو دیدگاه 190
- 2- فطرت، نقطه اشتراک 190
- 2- کاربردهای مختلف واژه فطرت 193
- 3- معانی متعدد اطلاق فطری بودن خدا 194
- 4- فطری بودن علم به وجود خدا 196
- اشاره 196
- الف) فطری بودن علم حضوری به خدا 197
- یکم) علم وجدانی به وجود خدا 199
- دوم) آیا قضیه «خدا وجود دارد» از اولیات است؟ 199
- اشاره 199
- ب) فطری بودن علم حصولی به خدا 199
- سوم) آیا قضیه خدا وجود دارد از فطریات است؟ 201
- 3- نظریه فطرت در اندیشه استاد مطهری 202
- اشاره 202
- 1- مقایسه نظریه فطرت بین دیدگاه استاد مطهری و پلنتینگا 206
- 2- مبانی استاد مطهری در رابطه با فطرت 208
- 3- مقایسه دیدگاه های موجود با دیدگاه استاد مطهری 213
- اشاره 213
- الف) مقایسه دیدگاه استاد مطهری با دیدگاه عقل گرایی حداکثری 214
- ب) مقایسه دیدگاه استاد مطهری با دیدگاه ایمان گرایی 215
- ج) مقایسه دیدگاه استاد مطهری با دیدگاه عقل گرایی انتقادی 216
- 1- وجوه اشتراک 218
- 4- وجوه اشتراک و افتراق دو اندیشمند 218
- 2- وجوه افتراق 219
- جمع بندی و نتیجه گیری 222
- الف) کتاب ها و مجلات فارسی 228
- اشاره 228
- اشاره 228
- کتابنامه 228
- ب) کتاب های عربی 230
- مجلات 230
- ج) کتاب های انگلیسی 231
- د) سایت ها 232
او روی برتافتند. این موضوع پولس را برانگیخت تا بنویسد (1): «ایمان مسیحی نه بر حکمت بشری، بلکه بر قدرت الهی استوار است». (2)
بنابراین، فضایی که مسیحیت در آن رشد و گسترش یافت علمای دینی را بر آن داشت تا موضع خود را با عقل روشن کنند.
الف) مقایسه دیدگاه استاد مطهری با دیدگاه عقل گرایی حداکثری
منشأ اختلاف بین دیدگاه استاد مطهری و عقل گرایان حداکثری مربوط می شود به مسائل معرفت شناختی و عقایدی که در دین مسیحیت وجود داشته است؛ زیرا در بعد معرفت شناختی، غربی ها دچار تزلزل جبران ناپذیری شدند و همه پایه های علمی آنها فرو ریخت. این مسئله موجب شد آنها ارتباط با نظام اعتقادات دینی خود به سرگردانی و حیرت دچار شوید و در طوفان شکاکیت بغلطند. به علاوه عدم سازگاری معرف مسیحیت آنها را واداشت تا روشی را در پیش گیرند که به تناقض و تخالف در قبال عقل منتهی می شد.
در ارتباط با عقل گرایی حداکثری باید گفت: ملاک و میزان آنها برای عقلانیت اعتقادات دینی مورد قبول استاد مطهری نیست؛ زیرا استاد مطهری در باب معرفت شناسی، بنیان گرا است و برای علوم و اعتقادات به پایه هایی معتقد است که هیچ گاه مبتلا به تزلزل ولغزش نمی شوند.
ایشان معتقد است که ما دارای قضایایی هستیم که بدیهی اند و در آنها خطا و شک راهی ندارد و همه علوم بشری باید بر پایه همین علوم بدیهی و یا مستنتج از بدیهی استوار باشند؛ و ازاین رو هر علم و اعتقادی که بر پایه بدیهیات و بر طریق درست منطقی به دست آمده باشد، مصیب و مورد اعتماد خواهد بود و اعتقاد به آن عقلایی ومعقول خواهد بود. حال چه همه عقلا آن را قبول کنند و یا قبول نکنند، چون راهی که عقل بشر فراروی آدمی قرار داده است همگانی است و هر که از آن روش و طریق حرکت کند یقیناً به مقصد خواهد رسید.
1- (1) . در رساله اول به قرنتیان، باب های 1و2.
2- (2) . توماس میشل، کلام مسیحی، ترجمه: حسین توفیقی، ص130.