معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 225

این ادعا در محافل فکری گوناگون، با مخالفت های فراوانی روبه رو شده و پلنتینگا بدون ذره ای عقب نشینی، بر گفته های خود مبنی بر پایه بودن و حتی واقعاً پایه بودن اعتقاد به خدا، اصرار می ورزد. او در واکنش به پرسش هایی که وی را به نسبیت انگاری و از بین بردن مفهوم علم متهم می کردند، درصدد برمی آید که نظریه ای معرفت شناختی به وجود آورد و براساس آن، باورهای دینی را معرفت و علم بپندارد. این کار موجب شکل گیری کتاب های سه گانه پلنتینگا را می شود. وی در نخستین کتاب، تلقی های موجود از معرفت را به خرده می گیرد و بیان می دارد که این دیدگاه ها هیچ کدام نمی توانند از اعتراض های «گتیه» در امان بمانند. به علاوه، مفهوم کارکرد صحیح قوای معرفتی نیز نقص آنها را بر ملا می سازد. در کتاب دوم، با فراهم شدن زمینه های طرح نظریه کارکرد صحیح در مورد ضمانت یا عنصر علم آور، این نظریه را سامان می دهد و در بخش های مختلف کتاب، تلاش می کند این نظریه را بر ساحت های مختلف حیات فکری انسانی اطلاق کند و باورهای این قوای فکری را با استمداد از این نظریه، دارای ضمانت خوانده و آنها را علم و معرفت تلقی نماید. سرانجام در کتاب سوم، وی نظریه خود را بر باورهای دینی اطلاق می کند و رسالت دفاع از آموزه های دینی را به انجام می رساند. این شرحی بود بسیار مختصر از کاری که پلنتینگا در معرفت شناسی باور دینی انجام داده است. این مراحل را به ترتیب در بندهای زیر ذکر می کنیم:

1. نقد قرینه گرایی از دریچه مبناگرایی. این نقد از دو راه انجام می گرفت؛ نخست اشکال خود ارجاعی و سپس نمونه های نقض فراوان؛

2. ادعای پایه بودن باور به خدا؛

3. ادعای واقعاً پایه بودن باور به خدا؛

4. انتقاد از تقریرهای معرفت شناختی معاصر با مفهوم کارکرد صحیح؛

5. طرح نظریه معرفت شناختی کارکرد صحیح؛

6. اطلاق این طرح بر باورهای مختلفی که موجودات انسانی به واسطه قوای معرفتی خود شکل می دهند؛

7. اطلاق نظریه معرفت شناختی کارکرد صحیح بر باور دینی «خدا وجود دارد» با تمسک به مدل آکویناس - کالون و دفع ناقض های احتمالی.

خلاصه نظریه پلنتینگا را عبارت است از: