معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 227

شهادت می دهد:

«أ لغیرک من الظهور ما لیس لک؟ متی غبت حتی تحتاج إلی دلیل یدل علیک؟» باید به وسیله او بر دیگران استدلال کرد. او نه تنها دلیل خود، بلکه دلیل ماسواست. همه انسان ها چنین معرفتی دارند؛ ازاین رو شک در وجود او امری ثانوی و غیرفطری است.

به هرحال، اقامه برهان برای اثبات وجود او میسور است. حضوری بودن معرفت انسان به خداوند مانع از آن نیست که اقامه برهان برای اثبات وجود او محال و یا مشکل باشد.

نکات مهم دیگری نیز در کلام پلنتینگا وجود دارد که باید مورد بررسی قرار گیرد. از جمله اینکه چگونه می توان با استقرا -که شیوه استدلالی غیرمفید یقین است و در علوم تجربی کارآیی دارد- معیارهای پایه و اساسی از غیر آن را ارزیابی کرد؟ آیا با چنین شیوه ای می توان به یقین دست یافت؟ به ویژه اینکه اظهار می دارد:

اگر مؤمن یا خداپرست واقعی، اعتقاد به خداوند را به نحو آزمایشی و موقت بپذیرد یا آن را به مثابه فرضیه یا اعتقاد اعتقادی موقتی تلقی کند، آن اعتقاد هیچ ارزشی ندارد. به نظر من، مؤمن و خداپرست واقعی، اعتقاد به خداوند را به مثابه نتیجه ای که از سایر معتقداتش حاصل شده است، تلقی نمی کند. او اعتقاد به خداوند را اعتقادی پایه و اساسی می داند و خود را نسبت به اعتقاد به خداوند متعهد می کند؟ (1)

بر فرض آنکه بتوان با استقرار آن، معیارها را ارزیابی کرد - که نمی توان - جای این سؤال وجود دارد که چگونه می توان پذیرفت حتی اگر برای تمییز باورهای اساسی معیاری به شمار آوریم، تمسّک به رأی کالوین - که خداوند در ما تمایلی فطری نهاده است تا دست او را در کار جهان گشاده ببینیم - همچون تمسک دکارت به حکمت الهی در معرفت شناسی است؛ بن بستی که جز با مبناگروی فلاسفه اسلامی (و نه نظریات دیگر) گشوده نخواهد شد.

با توجه به اطلاعاتی که داریم، نگرش های جدید معرفت شناختی در غرب، گام های مثبتی برداشته و زمینه سقوط آمپریسم و... را فراهم کرده و به دیدگاه فلاسفه اسلامی نزدیک شده است، ولی این دیدگاه در این حد، در موجّه کردن باورهای دینی، فلسفی و قوانین یقینی منطق و هر جا که سخن از یقین است و صرفاً یقین در آنجا کارایی دارد، ناموفق به نظر می رسد.