معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 25

1. ایمان عبارت است از تصدیق علمی، بر این اساس ایمان از مقوله معرفت است؛

2. ایمان عبارت است از تصدیق قلبی؛

3. ایمان عبارت است از التزام عملی به اوامر و نواهی شرعی؛

4. ایمان عبارت است از تصدیق قلبی و اقرار زبانی؛

5. ایمان عبارت است از تصدیق قلبی، اقرار زبانی و التزام عملی. (1)

مشهورترین اقوال میان متکلمان اسلامی، دیدگاه دوم است.

البته ایمان همیشه باید یک انتقادی باشد. ایمان انتقادی آن است که به صاحب ایمان اجازه می دهد و او را ملزم می کند که چشمان خود را به سوی همه نقدهایی که از سوی عقل، علم و فلسفه متوجه ایمان می شود، باز نگه دارد و ایمان خود را به گونه ای درک و معنا کند که بتواند همیشه با عقل و فلسفه در یک گفت وگوی عقلانی به سر برد. ایمان انتقادی از عقل، علم و فلسفه اخذ نمی شود، ولی همواره در گفت وگوی با آنها به حیات خود ادامه می دهد. در این صورت است که می توان از ایمان مدلّل حرف زد.

4- انواع ایمان

دو نوع ایمان وجود دارد: ایمان عامیانه، ایمان عالمانه.

چنان که می دانیم، ایمان دست کم از دو عنصر اراده و باور تشکیل شده است. شخص مؤمن به چیزی باور دارد و اراده می کند که بر این باور بماند و به مقتضای آن پایبند باشد که آن باور می تواند معرفت، یا صرفاً باور باشد. معرفت را از دیرباز به «باور صادق موجه» تعریف کرده اند؛ بنابراین هر باوری معرفت نیست، ولی هر معرفتی باور است. باورهای موجّه می توانند معرفت باشند، اما باورهایی که هیچ توجیهی در پذیرش آنها نداریم، معرفت نیستند.

ایمان مؤمنان را یا باورهای موجه همراهی می کند یا باورهای ناموجه. نوع اول ایمان عالمانه است و نوع دوم ایمان عامیانه. (2)