معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 5

بازگشت به دنیای باستانی بود، قلمرو وحی در دنیای مسیحی غرب عصر روشنگری، که اصحاب دایره المعارف اعتماد بر عقل را یگانه وسیله ادراک می دانستند.

شالوده روشنگری سده هجدهم، بینش این جهانی از زندگی است که طی رنسانس در هنر، دین، سیاست و علوم طبیعی شکل گرفت. آغاز روشنگری را می باید در انگلستان جستجو کرد. سپس این جنبش از انگلستان به آلمان و بعد به فرانسه راه یافت. (1)

با نگاه به عصر روشنگری، سه نسل آن را می توان از هم تشخیص داد: نسل اول، روشنگرانی که هم دین طبیعی را قبول داشتند و هم دین الهی را؛ (2) یعنی معتقد بودند که هم می توان از راه وحی به خدا معتقد شد و هم از راه قوانین طبیعت. عقل (دین عقلانی) و وحی، دو طریقه بدیل و آلترناتیو هستند.

نسل دوم روشنگران، از دین طبیعی جانب داری و ایمان را تخطئه می کردند. «دیدرو» می گفت:

هر چیزی که آغاز داشته باشد، زمانی نیز پایان می پذیرد، و برعکس، هر چیزی که آغازی نداشته باشد، پایانی هم نخواهد داشت. دین های یهودی و مسیحی آغازی دارند. تنها دین طبیعی است که هیچ گاه پایان نخواهد داشت، در حالی که سایر ادیان نابود خواهند شد. (3)

نسل سوم روشنگران، صورت های مختلف دین را - اعم از طبیعی و الهی - تخطئه می کردند. این نسل در فرانسه وجود داشت. برای مثال، «هولباخ»، ماده را قائم به ذات می دانست و منکر خداوند و اختیار و بقای روح بود. او می گفت: «فقط طبیعت سزاوار پرستش است». (4)

اینجا یک پرسش مقدر می شود طرح شود که چرا مطهری و چرا پلنتینگا؟ با پاسخ به این اشکال مقدر، بخش پایانی دیباچه را به پایان می بریم:

چرا مطهری و پلنتینگا؟

«حجاب معاصرت پرده ای است که جلوی درخشش افراد را در زمان خودشان می گیرد». (5)

1- (1) . ارنست کاسیرر، فلسفه روشن گری، ترجمه: یدالله موقن، ص17.
2- (2) . میرچا الیاده، دین پژوهی، ترجمه: بهاءالدین خرمشاهی، ج1، ص119 و120.
3- (3) . فلسفه روشنگری، ص251.
4- (4) . ایان باربور، علم و دین، ترجمه: بهاءالدین خرمشاهی، ص77.
5- (5) . سیدحمید جاوید موسوی، سیمای استاد در آینه نگاه یاران، ص224.