معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 61

محدود شدن مباحث کتاب به تحلیل بخشی از تاریخ کلام در سده های پیشین، جز ابهام نیفزود و رمز تجدد کلام را نگشود.

به طور معمول، کلام جدید را در ایران به سه دوره تقسیم می کنند:

1. از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی؛

2. از انقلاب اسلامی تا پایان دهه دوم؛

3. از آغاز دهه سوم به بعد.

زندگی شهید مطهری به اواخر دوره اول می خورد. اواخر این دوره عالمان دین با تکیه بر ابزارهای فلسفی به مبناسازی در مواجهه با اندیشه های دین ستیز روی می آورند. این تلاش با اندیشه نظام مند علامه سید محمدحسین طباطبایی رحمه الله صورت گرفت و روشن است که شهید مطهری مبنای استاد خود را بسط داد. ایشان توانست با به کار بردن زبان مؤثر، کارآیی تلاش استاد خود را افزایش دهد. به همین دلیل وقتی با گزارش زیر مواجه می شویم، شگفت زده نمی گردیم و قدرت و اثربخشی مبنای علامه و زبان استاد مطهری را تأیید می کنیم:

احسان طبری، ایدئولوگ حزب توده، که در اواخر عمر خود، مارکسیسم را مردود اعلام کرد و به اسلام گرایش پیدا نمود، در مصاحبه ای این تغییر ایدئولوژی خود را نتیجه مطالعه آثار استاد مرتضی مطهری، خصوصاً اصول فلسفه و روش رئالیسم دانست. (1)

کسانی که در باب مفهوم کلام جدید سخن گفته اند، غالباً یکی از سه موضع زیر را انتخاب کرده اند:

1. موضع افراطگرایانه، که کلام جدید را دانشی با هویت معرفتی کاملاً نوین می داند؛ به گونه ای که بین کلام جدید و کلام سنتی هیچ گونه سنخیت و نسبتی را نمی توان یافت و اطلاق کلام بر این دو، گویی به طریق اشتراک لفظ است، نه معنا.

2. موضع تفریطجویانه که تجدد در کلام را تقلیل گرایانه به یکی از اضلاع معرفتی آن، مانند مسئله یا موضوع، زبان یا روش، تحویل می دهند. از نظر آنها «جدید» وصف به حال خود کلام نیست، بلکه وصف به حال متعلق آن مانند مسئله است و اگر گفته می شود کلام جدید، مراد مسائل جدید کلامی است. در این معنا اساساً کلام جدید تفاوت ساختاری و معرفتی با کلام سنتی ندارد.