معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 62

3. موضع معتدلانه، که تجدد کلام را در نظام و هندسه معرفتی آن می یابد. در این دیدگاه از طرفی کلام جدید به لحاظ هویت معرفتی، یعنی معرفت واسطه ای بین وحی و مخاطبان، حقیقتاً کلام است و از طرف دیگر از حیث مبانی، مسائل، زبان و سایر اضلاع معرفتی، متباین است. (1)

حال پرسش این است که موضع استاد مطهری در این میان کدام است؟ آیا وی به یکی از سه موضع یاد شده متعلق است یا دیدگاه چهارمی را به میان آورده است؟ در اینجا بیان مشهور و تاریخی استاد را گزارش می کنیم تا در پرتو تحلیل آن، موضع معرفتی ایشان حاصل شود.

استاد مطهری در طرح اجمالی که در اواخر عمر شریف خود برای بازسازی و تجدید نظر در برنامه های حوزه های علمیه نگاشته اند، ذیل وظایف فعلی حوزه ها، توجه به کلام جدید را اولین وظیفه دانسته اند. مراد ایشان از وظایف فعلی حوزه ها در برابر وظایف اصلی و آرمانی، به تعبیر خود ایشان «چیزی است که فعلاً در امکان آقایان مدرسین است و از هم اکنون باید شروع به کار شود». این تعبیر، ضرورت و فوریت کلام جدید در حوزه ها را نشان می دهد:

کلام جدید، با توجه به اینکه کلام علمی است دو وظیفه دارد: یکی دفاع و رد شبهات و ایرادات به اصول و فروع اسلام، و دیگر بیان یک سلسله تأییدات برای اصول و فروع اسلام. کلام قدیم تماماً متوجه این دو قسمت است و با توجه به اینکه در عصر ما شبهاتی پیداشده که در قدیم نبوده و تأییداتی پیدا شده که از مختصات پیشرفت های علمی جدید است و بسیاری از شبهات قدیم در زمان ما بلاموضوع است، همچنان که بسیاری از تأییدات گذشته ارزش خود را ازدست داده است؛ ازاین رو لازم است کلام جدید تأسیس شود. (2)

نکات فراوانی در بیان استاد وجود دارد. تعبیر کلام جدید و نه تعابیری چون مسایل جدید کلامی، سخن از تأسیس کلام جدید و برابر نهادن آن مقابل کلام قدیم، نمونه هایی از نکات قابل تحلیل در کلام استادند. در این جا تنها به تحلیل یکی از نکات مهم می پردازیم: