معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 64

2- حقیقت و ماهیت عقل از دیدگاه استاد مرتضی مطهری

اشاره

استاد مطهری «عقل» را به چند معنا به کار برده است که عبارت انداز:

1. نیروی مدرک واقعیت خارجی و تشخیص دهنده حقیقت از خطا؛

2. نیروی تمییزدهنده باید از نباید و حق از باطل؛

3. نیروی مدرک واقعیت خارجی و تشخیص دهنده حقیقت از خطا و نیروی تمییز دهنده باید از نباید و حق از باطل (جمع تعریف اول و دوم).

دین اسلام - برخلاف ادیان ادعا شده - نه تنها مخالف عقل نیست، بلکه تأیید فراوانی برحضور عقل و لزوم خردورزی داشته و عقل را بهترین مخلوق می شمرد. (1) اسلام یکی از مهم ترین شرایط تعلق تکلیف دینی بر هر انسان را عقل دانسته و این انسان عاقل است که مورد خطاب دین می باشد. (2)

از نظر اسلام، عقل وسیله ای است که می تواند بخش عمده ای از نیاز انسان را به هدایت مرتفع کند (3) و از این حیث در ردیف پیامبر قرار می گیرد:

خداوند دو حجت دارد: حجت ظاهری و حجت باطنی؛ حجت ظاهری پیغمبرانند که عقل خارجی هستند، و حجت باطنی، عقل است که پیغمبر درونی است. (4)

1- (1) . مجموعه آثار، ج21، ص227.
2- (2) . همان، ج2، ص293 و294.
3- (3) . همان، ج21، ص238، 293 و294.
4- (4) . همان، ج21، ص299.