معرفت شناسی باور دینی از دیدگاه مرتضی مطهری و آلوین پلنتینگا صفحه 79

3. عقل گرایی افراطی: گاه مشاهده می شود که برای عقل آن چنان ارزشی قائل می شوند

که سایر استعدادهایی که خدا در انسان به ودیعه نهاده را فراموش و حتی انکار می کنند. استاد مطهری برای نمونه، به برخی از فلاسفه اشاره می کند که معتقدند جوهر انسان فقط عقل اوست و باقی همه طفیلی آن هستند. ایشان تأکید می کند که هیچ تأییدی بر این مدعا در اسلام نمی توان یافت و اسلام، عقل را یک شاخه از وجود انسان می داند، نه تمام آن و انسان کامل کسی است که در او عشق و عدل خواهی و محبت ورزی و... همپای عقل، رشد کرده باشد.

دوم) رویکرد عقل به دین

عقل حرکت خود را با سؤال آغاز می کند تا بتواند به استدلال مقتضی دست پیدا کند. بنابراین بحث رویکرد عقل به دین را در زمینه شبهه بررسی می کنیم.

شبهه در دین: هنگامی که دین حضور عقل را در عرصه خود بپذیرد، باید آماده پذیرش مداقه های عقلانی نیز باشد؛ زیرا عقل از هر مطلبی به سادگی عبور نمی کند. بسیاری از دینداران، تشکیک های عقل را نمی پذیرند و حتی سؤال را بدعت می دانند، اما دیندارانی که حضور عقل در حوزه معارف دینی را نه تنها جایز، بلکه ضروری می شمرند، پذیرفته اند که این امر لوازمی نیز دارد و مهم ترین این لوازم، جواز تفکر و شک کردن در مسائل دینی است؛ ازاین رو استاد مطهری با قاطعیت می فرماید: یک سلسله مسائل هست که اصلاً بشر را باید در این مسائل آزاد گذاشت تا به حد رشد و بلوغ اجتماعی لازم برسد. از جمله اینهاست رشد فکری. اگر به مردم در مسائلی که باید در آنها فکر کنند، از ترس اینکه مبادا اشتباه کنند، به هر طریقی آزادی فکری ندهیم یا روحشان را بترسانیم که در فلان موضوع دینی و مذهبی مبادا فکر بکنی که اگر فکر بکنی و یک وسوسه کوچک به ذهن تو بیاید با سر در آتش جهنم فرو می روی، این مردم هرگز فکرشان در مسائل دینی رشد نمی کند و پیش نمی رود. دینی که از مردم در اصول خود تحقیق می خواهد، خواه ناخواه برای مردم آزادی فکری قائل است؛ ازاین رو از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده است که: «یکی از چیزهایی که امت مرا هرگز به خاطر آن معذب نکنند، این است که کسی درباره خلقت، خدا و جهان فکر کند و وسواسی در دلش پیدا شود، مادامی که در حال تحقیق و جستجو است و این شکها در دلش پیدا